İş kazası yaşanan dosyalarda iki ayrı hukuki hat aynı anda yürür: 6331 ve 5510 sayılı kanunlar çerçevesinde iş sağlığı ve güvenliği ile sosyal güvenlik boyutu, 4857 sayılı Kanun çerçevesinde ise iş sözleşmesinden doğan alacak boyutu. 7036 sayılı Kanun ise bu uyuşmazlıkların yargıya taşınma usulünü düzenler. Kaza sonrası çalışanın iş sözleşmesi sona erdiğinde kıdem ve diğer alacak kalemlerinin hesabı, kazaya ilişkin kayıtların ne kadar düzgün tutulduğuna bağlı hâle gelir.
Kaza Anından İtibaren Oluşan Kayıt Zinciri
Kazanın işverence süresinde bildirilmesi, düzenlenen tutanak, olay yerinde alınan fotoğraflar, acil servis kayıtları ve müfettiş incelemesi bir zincir oluşturur. Bu zincirin herhangi bir halkası eksikse, sonraki aşamada kazanın iş kazası niteliği veya kusur dağılımı tartışmaya açılır. Çalışan açısından en kritik belge, olayın hemen ardından düzenlenen ve imzalanan tutanağın bir suretidir; imzalanan belgenin içeriği okunmadan atılan imza, ilerleyen aşamada aleyhe delile dönüşebilir.
Kıdem Hesabını Etkileyen Değişkenler
- Hizmet süresinin başlangıç ve bitiş tarihleri, ara verilen dönemler
- Giydirilmiş ücretin hesabına giren yan haklar: yol, yemek, ikramiye, prim
- Fesih beyanının kimden geldiği ve gerekçesinin nasıl yazıldığı
- Rapor ve istirahat dönemlerinin süreye etkisi
- Aynı işverene bağlı farklı işyerlerinde geçen sürelerin birleştirilmesi
Delil Eksikliğinin En Görünür Sonucu: Ücretin İspatı
Uygulamada en sık yaşanan sorun, bordroda görünen ücret ile fiilen ödenen ücretin farklı olmasıdır. Bu fark ispatlanamadığında kıdem hesabı düşük tutar üzerinden yapılır. Banka hesabına yatan düzenli tutarlar, elden ödeme varsa buna ilişkin mesajlaşmalar, meslek kuruluşlarından alınacak emsal ücret araştırması ve aynı dönemde çalışan tanıkların beyanı birlikte kullanılmalıdır. Bordroların ihtirazi kayıt konulmadan imzalanmış olması, ücret iddiasını zorlaştıran bir başka ayrıntıdır.
Sosyal Güvenlik Boyutuyla Alacak Boyutunu Ayırmak
Kurum işlemlerine karşı izlenecek yol ile işverene karşı açılacak alacak davasının yolu aynı değildir. Sürekli iş göremezlik oranının tespiti, gelir bağlanması ve kusur oranının belirlenmesi gibi başlıklar farklı mercilerde ele alınır. Bu iki hattı tek dilekçede birleştirmeye çalışmak, dosyanın uzun süre usul tartışmasında kalmasına sebep olur. Doğru yaklaşım, hangi talebin hangi merciye ait olduğunu baştan ayırmak ve bekletici mesele ihtimalini planlamaktır.
Dava Öncesi Son Kontrol
Talep listesi hazırlandığında her kalemin karşısına hesaplama yöntemi, dayanak belge ve dönem yazılmalıdır. Kalemler arasında çelişki bulunması, örneğin fesih tarihinin bir kalemde farklı diğerinde farklı gösterilmesi, dosyanın tümüne yönelik güven kaybı yaratır.
Buradaki açıklamalar yol gösterici niteliktedir. Kaza koşulları, kusur dağılımı ve fesih şekli sonucu belirgin biçimde değiştirdiğinden, dosyanızın ayrıntılarıyla birlikte hukuki destek alınması uygun olur.