İş ilişkisi sona erdiğinde işçinin karşısına iki farklı takvim çıkar: feshe bağlı kısa süreler ve alacaklara ilişkin daha uzun zamanaşımı süreleri. 4857 ve 7036 çerçevesinde bu iki takvimin karıştırılması, haklı bir talebin hiç incelenmemesine yol açabilir.
Feshe itiraz ile alacak talebini ayırmak
İş güvencesi kapsamındaki bir işçi feshin geçersizliğini ileri sürecekse, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve kaçırıldığında işe iade talebi ileri sürülemez. Buna karşılık kıdem, ihbar, fazla çalışma ve yıllık izin alacakları bu bir aylık süreye tabi değildir; onlar için farklı zamanaşımı süreleri işler. İki talebin aynı dilekçede toplanacağı varsayımıyla bekleyen dosyalarda süre çoğu zaman sessizce dolar.
Arabuluculuk dava şartıdır, formalite değildir
İşçi ve işveren arasındaki alacak ve tazminat taleplerinde arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu adım atlanarak açılan dava usulden reddedilir. Ayrıca son tutanağın içeriği önemlidir: hangi alacak kalemlerinin görüşüldüğü tutanakta yer almalıdır, aksi hâlde görüşülmemiş kalemler bakımından şart yerine getirilmemiş sayılabilir. Anlaşma sağlanacaksa, hangi kalemin hangi tutarla karşılandığı tek tek yazılmalıdır; toplu ve kalem ayrımı yapılmayan metinler sonradan geniş yorumlanabilir.
İspatın belirleyici olduğu kalemler
- Fazla çalışma: giriş çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri, kurumsal yazışmalar ve tanık beyanları
- Ücretin gerçek tutarı: banka ödemeleri, bordrolar ve 5510 kapsamındaki sosyal güvenlik bildirimleri arasındaki uyum ya da uyumsuzluk
- Çalışma süresi: işe giriş ve çıkış bildirgeleri, hizmet dökümü
- İş sağlığı ve güvenliği tartışmalarında 6331 kapsamındaki eğitim ve tutanak kayıtları
İmzalanan ibraname her zaman kapı kapatmaz
İş ilişkisi sona ererken imzalanan ibra metinleri, kanunda öngörülen şekil ve zamanlama koşullarını taşımıyorsa geçerli sayılmayabilir. Bu nedenle imzalanmış bir belge bulunması tek başına vazgeçme sebebi olmamalı, belgenin tarihi, içeriği ve ödemenin banka kanalıyla yapılıp yapılmadığı incelenmelidir.
Yanlış kapıya başvurmanın iki tipik hâli
Birincisi, hizmet tespiti gibi sosyal güvenlik kurumunu ilgilendiren taleplerin doğrudan işveren aleyhine açılan alacak davasına eklenmeye çalışılmasıdır. İkincisi, iş kazasından doğan taleplerin niteliği gözetilmeden yürütülmesidir. Her iki hâlde de taraf ve görev belirlemesi baştan yapılmalıdır.
Yukarıdakiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Fesih türü, işçinin kıdemi ve işyerinin niteliği süre ve strateji hesabını değiştirir; fesih bildiriminin ardından vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.