Kıdem tazminatına ilişkin uyuşmazlıkların önemli bir bölümü, tazminata hak kazanılıp kazanılmadığından değil, hesabın dayandığı iki veriden çıkar: çalışılan sürenin gerçek uzunluğu ve giydirilmiş ücretin tutarı. 4857 sayılı İş Kanunu ile 7036 sayılı Kanun ekseninde, sigortalılık boyutuyla 5510 ve iş sağlığı yönüyle 6331 sayılı Kanun da tabloya girer. Aşağıda bu iki verinin nasıl ispatlanacağı ve uyuşmazlığın yanlış yargı yoluna taşınmasının sonucu ele alınmaktadır.
Hizmet Süresinin Gerçek Uzunluğu
Kurum kayıtları çoğu zaman fiili çalışmanın tamamını yansıtmaz. Eksik gün bildirimi, giriş çıkış gösterilerek kesintili görünen dönemler veya farklı unvanla yapılan bildirimler süreyi kısaltır. Bu boşluğun kapatılması için işyeri kayıtları dışında bağımsız kaynaklar aranmalıdır. Aynı işyerinde çalışmış tanıkların beyanı tek başına değil, yazılı kayıtla birlikte değerlendirildiğinde ağırlık kazanır.
Ücretin İspatında Kullanılabilecek Kaynaklar
- Banka hesap hareketlerinde düzenli olarak yatan tutarlar ve açıklama satırları
- Bordro ile hesaba geçen tutar arasındaki farkı gösteren karşılaştırma tablosu
- Yol, yemek, ikramiye gibi ek menfaatlerin sürekliliğini gösteren kayıtlar
- İşyeri iç yazışmaları, prim duyuruları ve ödeme talimatları
- Meslek kuruluşlarından alınabilecek emsal ücret bilgisi
Adli Yargı mı, İdari Yargı mı
Bu alandaki en maliyetli hata, hizmet tespiti ile işçilik alacaklarının aynı yolda ilerleyeceği varsayımıdır. Sigortalılık ilişkisine ve prim bildirimine dair uyuşmazlıklar ile işçi ile işveren arasındaki alacak uyuşmazlıkları farklı çerçevelerde ele alınır; kurumun idari yaptırım niteliğindeki işlemleri ise kendi itiraz yoluna tabidir. Talep tek dilekçede karıştırıldığında dosya bölünür ve zaman kaybedilir.
Dava Öncesi Zorunlu Aşama
İşçilik alacaklarında dava açılmadan önce tamamlanması gereken arabuluculuk aşamasının atlanması, esasa girilmeden ret sonucunu doğurur. Bu aşamada düzenlenen son tutanağın kapsamı da önemlidir: görüşülmeyen bir alacak kalemi sonradan davaya eklenmek istendiğinde tartışma çıkar. Bu nedenle talep kalemleri en baştan eksiksiz sayılmalıdır.
Hesap Tablosunu Baştan Kurmak
- İşe giriş ve çıkış tarihleri kurum kaydı ve işyeri belgesiyle ayrı ayrı doğrulanır.
- Kesintili görünen dönemler için açıklayıcı belge toplanır.
- Son bir yıla ait ek menfaatler aylığa bölünerek giydirilmiş ücret çıkarılır.
- Fesih sebebi ve bildirim tarihi belgeyle sabitlenir.
- Talep kalemleri ayrı ayrı hesaplanır; faiz türü her kalem için ayrı belirtilir.
Buradaki bilgiler genel çerçeveyi anlatır. Çalışma ilişkisinin kendine özgü koşulları hesabı değiştirebileceğinden, başvuru yapılmadan önce hukuki destek alınması yerinde olur.