Bir iş kazası dosyasında sonucu belirleyen şey çoğu zaman olayın ağırlığı değil, olayın kayda geçirilme biçimidir. 4857, 6331, 5510 ve 7036 sayılı düzenlemelerin kesiştiği bu alanda işçi ya da hak sahipleri, tek bir olaydan doğan talepleri birbirinden farklı mercilere taşımak durumunda kalır. Aşağıda delil kurgusu ile merci seçimi birlikte ele alınmaktadır.
Olay Anında Doğan Kayıtlar Neden Belirleyici
Kaza tutanağı, acil servis ve ilk müdahale kaydı, işyerinin kolluğa ve Sosyal Güvenlik Kurumuna yaptığı bildirim, sonradan üretilmesi mümkün olmayan kayıtlardır. Bildirimin hiç yapılmamış olması tek başına hak kaybı doğurmaz; ancak olayın iş kazası niteliğinin ayrıca ispatı gerekir. Bu durumda kamera görüntüleri, vardiya ve puantaj kayıtları, servis listeleri ve mesai arkadaşlarının beyanları öne çıkar.
Kusur Değerlendirmesini Şekillendiren Belgeler
İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirdiğini ispat yükü kendisindedir. Bu nedenle dosyaya şu belgelerin getirtilmesi istenmelidir:
- risk değerlendirmesi raporu ve güncelleme tarihleri
- işe giriş ve periyodik iş sağlığı ve güvenliği eğitim kayıtları
- kişisel koruyucu donanım zimmet tutanakları
- makine bakım, kalibrasyon ve ortam ölçüm raporları
- işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının onay ve uyarı yazıları
Aynı Olay, Birbirinden Ayrı Merciler
Maddi ve manevi tazminat talebi iş mahkemesinde görülür. Sürekli iş göremezlik geliri, bağlanma oranı veya kurum işlemine yönelik uyuşmazlık ise önce kuruma yapılacak başvuruyu, ardından sosyal güvenlik uyuşmazlığı olarak yargıya taşınmayı gerektirir. Taksirle yaralama veya ölüm iddiası Cumhuriyet başsavcılığının konusudur. İş sağlığı ve güvenliği mevzuatına dayalı idari para cezalarına itiraz ise kabahatler rejimi içinde sulh ceza hakimliğine yapılır. Bu dört yolun süreleri ve usulleri birbirinden bağımsız işler.
Arabuluculuk Sorusu ve Yanlış Kapı Riski
İş uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk kural olmakla birlikte, İş Mahkemeleri Kanunu iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili rücu taleplerini bu kapsamın dışında bırakmıştır. Uygulamada iki yönlü hata görülür: kapsam dışı talebi arabuluculuğa götürüp aylarca beklemek ya da kapsam içindeki ücret ve kıdem alacağını doğrudan dava edip usulden ret almak. Aynı dosyada hem kaza tazminatı hem işçilik alacağı varsa, taleplerin ayrıştırılarak planlanması gerekir.
Dosya Açılmadan Önce Yapılacak Kontrol
- Talepler tazminat, sosyal güvenlik, ceza ve idari yaptırım başlıkları altında ayrıştırılır.
- Her başlık için görevli merci ve başvuru biçimi yazılı olarak not edilir.
- Bilirkişi kusur incelemesine esas olacak belgelerin celbi baştan talep edilir.
- Rapor ve tedavi kayıtları maluliyet değerlendirmesine uygun biçimde tamamlanır.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her iş kazası dosyasının kusur dağılımı, sigortalılık durumu ve tazminat hesabı kendine özgüdür. Talep ve merci seçimi yapılmadan önce dosyanın bir avukatla değerlendirilmesi yerinde olur.