İşçilik alacaklarında uyuşmazlığın büyük bölümü hakkın varlığından değil, tutarın nasıl hesaplandığından doğar. Giydirilmiş ücretin yanlış belirlenmesi, fazla çalışmanın ispatlanamaması veya arabuluculuk masasında kabul edilen tutarın gerçek alacağın çok altında kalması, sonradan telafisi güç sonuçlar üretir. 4857, 7036, 5510 ve iş sağlığı boyutuyla 6331 sayılı Kanun ekseninde bu rehber, hesap hatalarını önlemeye yönelik somut kontroller sunar.
Hesabın Dayandığı Beş Veri
- İşe giriş ve çıkış tarihleri ile varsa aralıklı çalışma dönemleri
- Son brüt ücret ve ücrete eklenecek düzenli yan haklar (yol, yemek, ikramiye, prim)
- Fesih bildiriminin tarihi, biçimi ve gerekçesi
- Çalışma saatlerini gösteren kayıtlar: puantaj, giriş-çıkış sistemi, vardiya çizelgesi
- Kullanılan ve kullanılmayan yıllık izin günlerinin dökümü
Giydirilmiş Ücret: En Sık Yapılan Hata
Kıdem tazminatı hesabı, çıplak ücret üzerinden değil; işçiye düzenli ve süreklilik arz edecek şekilde sağlanan para ve para ile ölçülebilen menfaatlerin eklenmesiyle bulunan ücret üzerinden yapılır. Yol ve yemek yardımının fiilen çalışılan gün sayısına göre mi yoksa aya göre mi hesaplanacağı, ikramiyenin düzenli olup olmadığı ve arızi ödemelerin dışarıda bırakılması gereken hâller, tutarı ciddi biçimde değiştirir. Bordroda görünen ücretin fiilen ödenenden düşük olduğu iddiası ise banka kayıtları ve tanık beyanıyla desteklenmelidir.
Fazla Çalışma ve İspat Meselesi
Fazla çalışma alacağında ispat yükü kural olarak işçidedir. İşyerinde kayıt tutuluyorsa bunların dosyaya getirtilmesi istenmeli; kayıt yoksa tanık beyanı, iş programları, mesaj ve elektronik posta yazışmaları, servis saatleri gibi dolaylı deliller bir arada sunulmalıdır. Bordroda fazla çalışma tahakkuku görünüyor ve ihtirazi kayıt konulmamışsa, bu dönem bakımından savunmanın nasıl kurulacağı baştan planlanmalıdır.
Arabuluculuk Masasında Karar Anı
- Masaya oturmadan önce alacak kalemlerinin ayrı ayrı hesaplandığı bir tablo hazırlanmalıdır.
- Teklif edilen toplam tutarın hangi kalemleri kapsadığı tutanakta açıkça yazılmalıdır.
- Anlaşma tutanağındaki ibra ifadesinin kapsamı dikkatle okunmalıdır; genel ibare, sonradan dava edilebilecek kalemleri de kapatabilir.
- İş kazası veya meslek hastalığı boyutu varsa, 6331 kapsamındaki sorumluluk ve sosyal güvenlik boyutunun ayrı değerlendirilmesi gerekir.
- Ödeme takvimi ve gecikme hâlinde uygulanacak sonuç tutanakta yer almalıdır.
Değerlendirme Notu
Yukarıdaki kontroller, hesap kaynaklı kayıpların önemli kısmını görünür kılar. Çalışma biçimi, sektör uygulamaları ve fesih gerekçesi sonucu belirgin biçimde etkilediğinden, anlaşma tutanağını imzalamadan önce hesabın bir hukukçuyla doğrulanması yerinde olur.