İş ilişkisi sona erdiğinde işçinin önünde birbirini izleyen üç başlık vardır: alacağın doğru hesaplanması, zorunlu arabuluculuk basamağı ve zamanaşımı. Bu üçünden biri atlandığında en güçlü dosya bile sonuç vermez. Bu rehber, 4857 ve 7036 sayılı Kanunlar ekseninde bu sıralamayı kuruyor.
Arabuluculuk zorunlu, ama her talep için değil
İşçi ve işveren arasındaki alacak ve tazminat talepleri ile işe iade istemlerinde arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri bu kapsamın dışındadır ve doğrudan dava açılabilir. Kapsamın yanlış değerlendirilmesi, ya gereksiz bir bekleme ya da usulden ret sonucunu doğurur.
Kıdem hesabının bileşenleri
Kıdem tazminatı, çalışılan her tam yıl için giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır. Giydirilmiş ücret, çıplak ücrete ek olarak süreklilik taşıyan yol, yemek ve ikramiye gibi menfaatlerin aylığa düşen karşılığını içerir. İhbar tazminatı ise çıplak ücret üzerinden ve kıdeme göre değişen sürelere göre belirlenir. Bu ayrımın karıştırılması, talep miktarını baştan hatalı kurar.
Zamanaşımı ve faiz başlangıcı
Kıdem, ihbar ve yıllık izin ücreti gibi kalemler fesih tarihinden itibaren işleyen zamanaşımına tabidir. Faiz bakımından ise kalemler arasında fark vardır: kıdem tazminatında fesih tarihinden itibaren mevduata uygulanan en yüksek faiz gündeme gelirken, diğer alacaklarda temerrüt tarihi belirleyicidir. Dilekçede faiz türünün ve başlangıcının ayrıca belirtilmesi gerekir.
İspat: kayıtlar ve tanık
- Bordro ve banka ödeme kayıtlarının karşılaştırılması
- Puantaj, giriş-çıkış ve mesai kayıtları
- İhtarname ve fesih bildiriminin metni
- İmzalı ibranamenin tarihi ve kapsamı
- Aynı dönemde çalışan tanıkların belirlenmesi
Hizmet tespiti ayrı bir davadır
Sigortasız çalışılan dönemin tespiti, işçilik alacağı davasından bağımsız bir taleptir; 5510 sayılı Kanun kapsamında Kuruma husumet yöneltilmesi ve hak düşürücü sürenin gözetilmesi gerekir. İki talebi tek dilekçede birleştirmek, çoğu zaman tefrike ve gecikmeye yol açar.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar; işyerinin niteliği, fesih sebebi ve çalışma düzeni sonucu değiştirebilir. Fesihten sonra süre işlemeye başladığından, dosyanızı erken aşamada bir hukukçuyla gözden geçirmeniz yararlı olacaktır.