Fazla çalışma alacağı, iş yargısında en çok tartışılan ve ispatı en çok kayda dayanan kalemlerden biridir. 4857 sayılı İş Kanunu, iş mahkemelerine ilişkin 7036 sayılı Kanun, sosyal güvenlik bakımından 5510 sayılı Kanun ve iş sağlığı güvenliği düzenlemelerini içeren 6331 sayılı Kanun birlikte değerlendirildiğinde, uyuşmazlığın hangi merci önünde ve hangi sırayla ele alınacağı netleşir.
İki Ayrı Hat: Kurum İşlemi ve İşçilik Alacağı
Sigortalılık süresinin, prime esas kazancın veya hizmet tespitinin tartışıldığı hâllerde muhatap Sosyal Güvenlik Kurumu'dur ve bu talepler kuruma karşı yürütülür. Fazla mesai ücretinin ödenmesi ise işverene yöneltilen bir işçilik alacağıdır. Bu iki hattın karıştırılması, davanın husumet yönünden reddine yol açan tipik hatadır. Fazla çalışmanın prime esas kazanca yansıtılmadığı iddiası ise her iki hattı da ilgilendirir.
Kanıt Değeri Yüksek Kayıtlar
- Giriş çıkış kayıtları, turnike ve kartlı geçiş verileri.
- Vardiya ve puantaj çizelgeleri ile bunların imzalı nüshaları.
- Ücret bordroları ve banka ödeme kayıtlarının karşılaştırması.
- Kurumsal e-posta, iş takip yazılımı ve araç takip verileri.
- Aynı dönemde çalışan tanıkların görev ve çalışma saatleri.
Başvuru Sırası ve Zorunlu Adımlar
- Alacak kalemleri, dönem ve tutar bazında ayrıştırılarak listelenir.
- İşçilik alacakları bakımından zorunlu arabuluculuk adımı tamamlanır ve tutanak dosyaya eklenir.
- Kurum işlemine yönelik talepler için kuruma başvuru yolu ayrıca işletilir.
- Dava açılırken belirsiz alacak ya da kısmi dava tercihi gerekçelendirilir.
- Bilirkişi hesabına esas dönem ve varsayımlar, dilekçede önceden tartışılır.
Bordroda İmza Bulunması Hâli
Fazla çalışma tahakkuku içeren ve ihtirazi kayıt konulmadan imzalanan bordrolar, o dönem bakımından savunmayı güçlendirir. Buna karşılık bordroda görünen tutarın fiilen ödenmediği veya çalışma süresinin bordroyla uyuşmadığı yazılı belgeyle ortaya konabiliyorsa tartışma yeniden açılabilir. Bu nedenle bordro dönemleri ile banka hareketleri satır satır eşleştirilmelidir.
Yanlış Merci Riski
Hizmet tespitine ilişkin talebin arabuluculuğa götürülmesi ya da kuruma karşı yürütülmesi gereken bir işlemin doğrudan işverene yöneltilmesi, süre yönünden telafisi zor sonuçlar doğurabilir. Görevli ve yetkili mahkeme, işin yapıldığı yer ile davalının yerleşim yerine göre değerlendirilmelidir.
Bu rehber genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Çalışma düzeni, dönem ve elde bulunan kayıtlar sonucu doğrudan etkilediğinden, belgeleriniz üzerinden ayrı bir hesap ve strateji çalışması yapılmasında yarar vardır.