İşyerinde mobbing iddiası çoğu zaman hukuki nitelendirmeden değil, ispat kurgusunun zayıflığından dolayı sonuçsuz kalır. 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki haklı fesih ve tazminat talepleri ile 6331 sayılı Kanun'un işverene yüklediği koruma yükümlülüğü aynı olay örgüsünden beslenir; ancak her biri farklı delil ister. Bu rehber, 7036 sayılı Kanun uyarınca dava şartı olan arabuluculuk aşamasına girmeden önce delil dosyasının nasıl kurulacağına ve talebin yanlış mercie taşınması riskine odaklanır.
Mobbing İddiasını Ayakta Tutan Delil Türleri
Mobbing tek bir olayla değil, tekrarlanan davranış örüntüsüyle ortaya konur. Bu nedenle delil toplarken en ağır olay yerine en çok tekrarlanan davranış merkeze alınmalıdır. Uygulamada dosyayı taşıyan kalemler genellikle şunlardır:
- Görev tanımının ve yetkilerin gerekçesiz daraltıldığını gösteren yazışmalar, organizasyon şemaları
- İzin, vardiya, mesai ve performans değerlendirmelerinde ani değişiklikler
- Kurumsal e-posta ve yazılı talimatların tarih sırasıyla, kesintisiz dökümü
- İşyeri hekimi kayıtları ile sağlık başvurularına ilişkin belgeler
- Aynı davranışa tanık olan, hâlen çalışan veya işten ayrılmış kişilerin bilgisi
Süreklilik ve Sistematiklik Nasıl Belgelenir
Delil matrisinin ikinci sütunu tarihtir. Her olayın gün, saat, yer, muhatap ve tanık bilgisiyle kaydedildiği kronolojik bir cetvel, dağınık ekran görüntüsü yığınından çok daha güçlüdür. Cetvel, davranışın belirli bir kişiye yönelmiş ve süreklilik kazanmış olduğunu görünür kılar. Elektronik yazışmalarda kaynağın ve bütünlüğün tartışmaya açılmaması için mesajlar bağlamından koparılmadan, öncesi ve sonrasıyla birlikte saklanmalıdır. Hukuka aykırı biçimde elde edilen kayıtların ispat değeri tartışmalı olduğundan, delilin nasıl elde edildiği en baştan not edilmelidir.
Arabuluculuk Masasına Hazırlıklı Oturmak
Zorunlu arabuluculuk çoğu işçilik alacağı ve işe iade talebinde dava şartıdır; bu aşamanın atlanması davanın esasa girilmeden usulden reddine yol açar. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren işleyen başvuru süresi, mobbing iddiasının olgunlaşmasını beklemeye elverişli değildir. Görüşmeye giderken talep kalemleri kıdem, ihbar, fark ücret, manevi tazminat gibi başlıklar hâlinde ayrı ayrı ve ölçülebilir biçimde yazılmalıdır. Anlaşmama hâlinde düzenlenen son tutanak, dava dilekçesinin iskeletini oluşturur; bu nedenle tutanakta talebin dar tarif edilmemesine dikkat edilmelidir.
Yanlış Merci Riski Nerede Doğuyor
Mobbing iddiası tek bir kanal üretmez. Tazminat ve fesih sonuçları iş mahkemesinin, çalışma koşullarına ilişkin idari denetim talepleri iş müfettişi ve ilgili kurum şikâyetinin, hakaret veya tehdit boyutu ise ayrı bir ceza şikâyetinin konusudur. Kamu görevlisi statüsündeki kişiler bakımından disiplin süreci ve idari yargı yolu devreye girer; aynı olay için özel hukuk yoluna gidilmesi zaman kaybına yol açar. Bir kanaldan alınan ret cevabı diğerini kendiliğinden kapatmaz, ancak her yolun kendi süresi bağımsız işlediği için başvurular eşzamanlı planlanmalıdır.
Buradaki değerlendirmeler genel nitelikte olup her dosyanın fesih tarihi, statü ve belge durumu sonucu değiştirebilir. Somut olayınızda süre ve merci hesabı için bir hukukçuyla birlikte çalışmanız yerinde olur.