İşe iade talebinde tartışma, çoğu zaman işçinin haklı olup olmadığı değil, feshin geçerli bir nedene dayanıp dayanmadığıdır. Bu ayrım ispat yükünü de belirler: geçerli neden bulunduğunu ortaya koyma yükümlülüğü kural olarak işverendedir. Buna karşılık işçinin, ileri sürülen gerekçenin gerçek dışı olduğuna ya da başka bir saikin bulunduğuna ilişkin iddiası kendi göstereceği delillerle desteklenmelidir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı Kanunlar bu sürecin çerçevesini oluşturur.
Feshin ilk günü toplanacak belgeler
- Fesih bildiriminin yazılı metni ve tebliğ tarihini gösteren kayıt
- Varsa savunma istem yazısı ve verilen savunmanın örneği
- Bordrolar, puantaj kayıtları ve izin belgeleri
- Performans değerlendirmeleri, uyarı ve tutanaklar
- Kurum kayıtlarındaki çıkış kodu ve bildirim tarihi
Fesih bildiriminde gösterilen gerekçe, yargılamada işverenin bağlı kalacağı çerçeveyi oluşturduğundan bu metnin birebir saklanması özellikle önemlidir.
Süreler: bir ay ve iki hafta
İşe iade talebinde fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Görüşmelerin anlaşmazlıkla sonuçlanması hâlinde son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılmalıdır. Bu iki süre birbirini izler ve kaçırıldığında esasa girilmeden sonuç doğar; bu nedenle her iki tarih de fesih günü belirlenip takvime yazılmalıdır.
Gerekçeyi çürütmenin somut yolları
İşveren ekonomik neden ileri sürüyorsa, aynı dönemde yeni işçi alınıp alınmadığı, fazla çalışma yaptırılıp yaptırılmadığı ve ilan kayıtları anlamlıdır. Performans gerekçesinde ise ölçütlerin önceden bildirilip bildirilmediği, uyarı yapılıp yapılmadığı ve benzer performanstaki çalışanlara aynı ölçünün uygulanıp uygulanmadığı belirleyici olur. Feshin son çare olma niteliği, bu karşılaştırmalarla tartışılır.
Tanık deliline ölçülü yaklaşmak
Hâlen çalışan tanıkların beyanı ile aynı dönemde işten ayrılmış tanıkların beyanı farklı ağırlıkta değerlendirilebilir. Tanık listesi hazırlanırken kişilerin olayın hangi bölümüne bizzat tanık olduğu belirtilmeli; genel içerikli beyanlar yerine somut olaya ilişkin gözlemler öne çıkarılmalıdır.
Anlaşma önerisi geldiğinde tartılacaklar
Arabuluculuk aşamasında sunulan teklif, işe iadenin yanında kıdem, ihbar ve diğer alacakları da kapsayabilir. Bu noktada tekliflerin toplu tutarına değil, hangi kalemlerin kapsandığına ve ibra ifadesinin genişliğine bakılmalıdır. İşe başlatmama tazminatının hesabı ile boşta geçen süre ücreti ayrı kalemler olduğundan, teklif bu ayrım gözetilerek değerlendirilmelidir.
Buradaki bilgiler genel çerçeveyi anlatır; iş ilişkisinin yapısı ve işyerindeki koşullar sonucu etkiler. Fesih bildirimini aldıktan sonra süre işlediğinden, belgelerinizle birlikte gecikmeden hukuki görüş almanız uygun olur.