İş ve sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında en sık karşılaşılan usul hatası, her talebin aynı yoldan yürüyeceğinin varsayılmasıdır. Oysa işverene yöneltilen bir alacak talebi ile Kuruma karşı ileri sürülen bir talep, hem ön adım hem de görevli merci bakımından farklı işler. Bu rehber, 4857, 7036, 5510 ve 6331 ekseninde SGK kaynaklı uyuşmazlıklarda hangi başvurunun önce yapılacağını ve takvimin nasıl kurulacağını konu alıyor.
Talebi Doğru Adrese Yöneltmek
İlk ayrım muhataba göre yapılır. Kıdem, ihbar, fazla çalışma gibi işçilik alacakları işverene yöneliktir. Hizmet süresinin veya prime esas kazancın tespiti, emeklilik şartlarının değerlendirilmesi, prim borcu ve idari para cezası gibi konular ise Kurumun işlem alanına girer. Aynı olaydan iki farklı uyuşmazlık doğabilir; örneğin bir iş kazası hem tazminat hem de kurum işlemleri bakımından sonuç doğurur.
Bu ayrım yapılmadan hazırlanan tek bir dilekçe, ya yanlış merci ya da eksik ön adım nedeniyle geri döner. Dosyanın ilk sayfasına talep kalemleri muhatabına göre iki sütun hâlinde yazılmalıdır.
Arabuluculuk Hangi Talepte Dava Şartıdır
İşçi ile işveren arasındaki bireysel iş uyuşmazlıklarında, kanuna veya sözleşmeye dayanan işçilik alacakları ile işe iade talepleri bakımından arabuluculuk dava şartıdır. Buna karşılık iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri ile bunlara bağlı rücu davaları dava şartı kapsamı dışında tutulmuştur. Kurumun taraf olduğu ve idari nitelik taşıyan uyuşmazlıklarda ise izlenecek yol, arabuluculuk değil ilgili başvuru ve itiraz prosedürüdür.
- Arabuluculuk gerekiyorsa, son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi zorunludur.
- Anlaşmama tutanağının düzenlendiği tarih, bazı talepler bakımından dava açma süresini başlatır.
- Gerekmediği hâlde arabuluculuğa gidilmesi hak kaybı doğurmaz ama zaman kaybettirir.
- Gerekli olduğu hâlde atlanması, davanın esasa girilmeden reddine yol açar.
Kuruma Başvuru ve İtiraz Adımları
- Kurum işleminin dayanağı ve tebliğ tarihi tespit edilir.
- İtiraz için öngörülen idari yol, süresi içinde ve yazılı olarak kullanılır.
- İtiraz sonucu beklenirken hizmet dökümü, işe giriş bildirgeleri ve prim kayıtları toplanır.
- Sonuç olumsuzsa veya cevap verilmezse yargı yoluna geçilir.
- Görevli mahkemenin iş mahkemesi mi yoksa idari yargı mı olduğu, işlemin niteliğine göre belirlenir.
Anlaşma Masasında Nelere Dikkat Edilir
Arabuluculukta varılan anlaşmanın kapsamı, ilerideki talepleri de etkiler. Tutanakta yer alan ibra ifadeleri geniş yazıldığında, o tarihte hesaplanmamış kalemler için sonradan talepte bulunmak güçleşir. Bu nedenle anlaşma metninde hangi dönem ve hangi alacak kalemlerinin kapsandığı tek tek belirtilmeli; sosyal güvenlik kayıtlarına ilişkin talepler ayrıca ele alınmalıdır. Anlaşma tutarının brüt mü net mi olduğu ve ödeme takvimi de metne yazılmalıdır.
Buradaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır. Sigortalılık başlangıcı, çalışma dönemi ve işlemin türü sürenin ve görevli merciin belirlenmesinde farklılık yaratabileceğinden, hizmet dökümü ve işlem yazısı incelenerek değerlendirme yapılması yerinde olur.