Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dava yolu, iş sözleşmesinden doğan alacak davalarından farklı bir usule tabidir. 5510, 7036, 4857 ve 6331 sayılı kanunlar birlikte uygulandığında, Kuruma karşı açılacak davada izlenmesi gereken sıra ve bu sıraya bağlı süreler dosyanın kaderini belirler. Bu rehber, SGK uyuşmazlıklarında usul planını konu alır.
Önce Kuruma Başvuru, Sonra Dava
Kurum işlemlerine karşı doğrudan dava açılması kural olarak mümkün değildir. Öncelikle Kuruma yazılı başvuru yapılması, başvurunun reddi ya da kanunun öngördüğü sürede cevap verilmemesi hâlinde iş mahkemesine gidilmesi gerekir. Bu ön aşama tamamlanmadan açılan dava, dava şartı yokluğu nedeniyle esasa girilmeden reddedilir. Uygulamada süre kaybının en büyük kaynağı budur. Başvurunun Kurum kaydına girdiği tarih ve verilen cevabın tebliğ tarihi, sonraki adımların çıpasıdır.
Arabuluculuk Bu Uyuşmazlıkta Nasıl Uygulanır
İşçi ve işveren arasındaki alacak ve işe iade talepleri bakımından arabuluculuk dava şartıdır. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu talepleri bu kapsam dışında tutulmuştur. Kurumun taraf olduğu uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulup sürecin orada tamamlanmasını beklemek, hem gereksiz zaman kaybı hem de asıl usul adımının atlanması sonucunu doğurur. Dosyada hem işverene hem Kuruma yönelik talepler varsa, iki farklı usul yolunun paralel planlanması gerekir.
Hizmet Tespiti ve Prim İtirazlarında Takvim
Sigortalılığın tespitine ilişkin davalar, hizmetin geçtiği döneme bağlı olarak işleyen hak düşürücü süreye tabidir. Bu davalarda Kurumun da hasım gösterilmesi gerekir. İşveren tarafında ise Kurumca yapılan tespit ve tahakkuklara karşı itiraz yolu, kendi kısa süresine sahiptir.
- Kurum yazısının tebliğ tarihi kaydedilir ve itiraz süresi takvime işlenir.
- İdari para cezasına itiraz ile prim borcuna itiraz ayrı ayrı değerlendirilir.
- İtirazın sonuçlanmasının ardından yargı yoluna gidilecekse, kalan süre yeniden hesaplanır.
- Denetim raporuna dayanan işlemlerde rapor ve ekleri talep edilerek dosyaya alınır.
Delilin Kaynağı ve Anlaşma Tercihi
Sosyal güvenlik dosyalarında delil büyük ölçüde resmî kayıtlardan üretilir: işyeri sicil kayıtları, aylık prim ve hizmet belgeleri, bordrolar, banka ödeme kayıtları, müfettiş raporları ve komşu işyeri kayıtları. Bordroların ihtirazi kayıt konulmadan imzalanmış olması, sonradan yapılacak itirazı zorlaştırır. Kurumla veya işverenle yürütülen anlaşma görüşmelerinde ise imzalanacak metnin sosyal güvenlik haklarını kapsayamayacağı unutulmamalıdır; sigortalılık hakları taraf iradesiyle serbestçe ortadan kaldırılamaz. Bu nedenle ödeme karşılığı verilen genel ibra beyanlarının, hizmet tespiti gibi taleplere etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar; Kurum işleminin türü ve tebliğ tarihi izlenecek yolu değiştirir. Başvuru yapmadan önce dosyanızın hukuki açıdan incelenmesinde fayda vardır.