Mobbing iddiasının en zor yanı ispat değil, çoğu zaman zamanlamadır. İşçi baskıya uzun süre dayanır, sonunda istifa dilekçesini yazar ve haklı nedenle fesih imkânını farkında olmadan kaybeder. Bu rehber, mobbing gerekçesiyle iş sözleşmesini sona erdirme kararının nasıl planlanacağını ve kıdem hesabının nasıl kurulacağını anlatır.
İstifa ile Haklı Nedenle Fesih Arasındaki Fark
Sade bir istifa dilekçesi, kural olarak kıdem tazminatı hakkını ortadan kaldırır. Oysa çalışma koşullarının ağırlaştırılması, sistematik aşağılama, görev daraltma veya izolasyon gibi davranışlar 4857 sayılı Kanun kapsamında işçiye haklı nedenle derhal fesih imkânı verebilir. Bu nedenle fesih bildirimi "istifa ediyorum" biçiminde değil, sebepleri ve tarihleri sayan bir metin olarak yazılmalı, noter veya iadeli taahhütlü posta ile gönderilmelidir. Haklı nedenle fesih hakkı, olayın öğrenilmesinden itibaren kanunda öngörülen kısa süre içinde kullanılmalıdır; sistematik davranışlarda son eylemin tarihi esas alınır.
Mobbing Delilinin Kronolojik Kurgusu
Mobbing tek bir olayla değil, tekrarla ispatlanır. Bu nedenle deliller olay listesi hâlinde düzenlenmelidir:
- Tarih, saat, yer ve olaya karışan kişiler
- Yazılı iz: e-posta, kurumsal mesajlaşma, tutanak, savunma istem yazıları
- Görev ve unvan değişikliklerini gösteren yazılar, oda/masa değişiklikleri
- Sağlık kayıtları ve varsa psikiyatrik başvuru belgeleri
- Tanık listesi; hâlen çalışan ve ayrılmış tanıkların ayrı değerlendirilmesi
- İş müfettişine, insan kaynaklarına veya ilgili birime yapılan şikâyet kayıtları
Kıdem ve Diğer Alacakların Hesabı
Kıdem tazminatı, çıplak ücret üzerinden değil, giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır: yol, yemek, düzenli ikramiye ve sürekli ödenen primler hesaba dâhil edilir. Hesap için ücret bordroları, banka ödeme kayıtları ve sosyal güvenlik hizmet dökümü birlikte istenmelidir. Bordroda gösterilen ücretin gerçek ücretin altında olması hâlinde, emsal ücret araştırması talep edilebilir. Fazla çalışma ve hafta tatili alacakları için zamanaşımı ayrı işlediğinden, talep kalemleri tek tek tarihlendirilmelidir.
Arabuluculuk Aşaması: Dava Şartı ve Tutanağın Ağırlığı
İşçilik alacakları için dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır. Anlaşma tutanağı ilam niteliğinde sonuç doğurduğundan, hangi kalemlerin kapsandığı açıkça yazılmalıdır; genel ibare içeren bir tutanak, sonradan fark edilen alacakların talep edilmesini engelleyebilir. İşe iade talebi de düşünülüyorsa, bu talep için öngörülen çok kısa başvuru süresi ayrıca takip edilmelidir.
Kapanış
Mobbing dosyalarında kayıt tutma alışkanlığı, fesihten sonra yapılacak her şeyden daha belirleyicidir. Bu metin genel bilgi amaçlıdır; işyerinin yapısı, çalışma süresi ve olayların niteliği sonucu değiştirebileceğinden, fesih kararını vermeden önce hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.