Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dosyanın kaderini çoğu zaman hukuki argüman değil, kayıt düzeni belirler. 4857, 5510, 6331 ve 7036 sayılı düzenlemelerin kesiştiği bu alanda ispat planı, sürelerle birlikte kurulmadığında güçlü iddialar dahi usulden sonuçsuz kalır.
Önce İşlemi Doğru Adlandırın
Kurum işlemleri tek tip değildir: hizmet tespiti gerektiren eksik bildirim, prim borcu tebliği, idari para cezası, iş kazası nitelendirmesi ve rücu talebi farklı yollara tabidir. İlk adım, elinizdeki yazının hangi kategoriye girdiğini belirlemektir; çünkü idari itiraz mercii, dava tarafı ve süre bu ayrıma göre değişir. Kuruma yapılacak itiraz ile mahkemeye açılacak dava birbirinin alternatifi değil, çoğu zaman sıralı adımlardır.
İspatın Omurgası: Belge, Kayıt, Tanık
Hizmet tespiti ve benzeri uyuşmazlıklarda mahkeme, önce nesnel kayıtlara bakar. Bu nedenle delil paketi şu sırayla kurulmalıdır:
- İşyeri sicil dosyası, aylık prim ve hizmet belgeleri, işe giriş bildirgeleri.
- Banka hesap dökümünde düzenli ücret ödemesi, imzalı bordro ve avans kayıtları.
- Vardiya çizelgesi, giriş kartı kaydı, servis listesi, iş sağlığı ve güvenliği eğitim tutanakları.
- Aynı dönemde aynı işyerinde bildirilen komşu işyeri tanıkları.
Tanık, bu piramidin tepesinde yer alır; tek başına değil, kayıtları açıklamak için kullanıldığında değer taşır.
Takvimin Kurulması
Süre planı, tebliğ tarihinden geriye değil ileriye doğru kurulur. Kuruma yapılan itirazın cevabı beklenirken dava süresinin işlemeye devam edip etmediği baştan netleştirilmelidir. İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat ile tespit ve itiraz nitelikli davalar, iş uyuşmazlıklarındaki arabuluculuk dava şartının kapsamı dışındadır; bu ayrımın gözden kaçması, gereksiz arabuluculuk sürecinde zaman kaybına yol açar.
İdari Aşamada Çözüm mü, Dava mı
Prim ve ceza uyuşmazlıklarında idari aşamada düzeltme, davaya göre çok daha hızlı sonuç verebilir. Ancak idari düzeltme talebi, hesap hatası ve belge eksikliği gibi somut sebeplere dayandığında işe yarar; nitelendirme tartışmalarında (sigortalılık statüsü, kaza sayılıp sayılmama) dosya büyük olasılıkla yargıya taşınır. Karar verirken ölçüt, talebin belgeyle mi yoksa değerlendirmeyle mi kanıtlanacağıdır.
Rapor ve Bilirkişi Aşamasına Hazırlık
Kusur ve maluliyet raporları dosyanın dönüm noktasıdır. Rapora itiraz, genel beğenmeme ifadeleriyle değil; hangi kaydın incelenmediği, hangi dönemin hesap dışında bırakıldığı belirtilerek yazılmalıdır. İtiraz dilekçesine, itiraz edilen hesabın alternatif tablosu eklendiğinde inceleme çok daha isabetli olur.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır. Sigortalılık geçmişiniz, işyeri kayıtlarının durumu ve tebligat tarihleri sonucu değiştirebileceğinden, dosyaya özel bir değerlendirme yaptırmanız önerilir.