İş uyuşmazlıklarında işçinin en değerli varlığı zamandır. İşe iade talebi çok kısa bir pencereye bağlıyken, fazla mesai gibi ücret alacakları daha uzun bir zaman diliminde ileri sürülebilir. Bu iki talebin aynı dosyada ve aynı takvimde ele alınması, en sık yapılan hatalardan biridir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 çerçevesinde bu ayrımın nasıl kurulacağını aşağıda ele alıyoruz.
İki Farklı Saat: İade Talebi ve Ücret Alacakları
İşe iade bakımından fesih bildiriminin yapıldığı tarihten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir; anlaşmama halinde son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılır. Bu iki süre hak düşürücü niteliktedir ve kaçırıldığında telafisi yoktur. Buna karşılık fazla mesai, yıllık izin ve diğer ücret alacakları zamanaşımına tabidir. Bu nedenle takvimde önce iade süreleri sabitlenmeli, alacak kalemleri buna göre konumlandırılmalıdır.
Fazla Mesainin İspatında Delil Hiyerarşisi
- İşyeri giriş çıkış kayıtları, kartlı geçiş ve turnike verileri
- Vardiya çizelgeleri, mesai onay formları ve nöbet listeleri
- Kurumsal yazışmalar ile mesai saatleri dışındaki iş talimatları
- Aynı dönemde çalışmış tanıkların beyanları
Bordroda fazla mesai tahakkuku bulunuyor ve bordro işçi tarafından imzalanmışsa, ispat düzeni değişir ve aksinin yazılı delille ortaya konulması beklenir. Bu nedenle imzalanan her bordronun bir örneğinin saklanması, çalışma süresi boyunca yapılabilecek en pratik hazırlıktır.
Arabuluculuk Görüşmesinin Hazırlığı
Zorunlu arabuluculuk aşaması bir formalite olarak görüldüğünde kaçırılan asıl fırsat, hesabın karşı tarafa somut biçimde gösterilmesidir. Görüşmeye giderken talep edilen her kalem için ayrı bir hesap tablosu hazırlanmalı, anlaşma sağlanması halinde hangi kalemlerin kapandığı son tutanakta açıkça yazılmalıdır. Genel ifadelerle kapatılan tutanaklar, sonradan tüm alacaklardan feragat edildiği yönünde yorumlanabilir.
Anlaşma ile Yargılama Arasındaki Değerlendirme
Anlaşma, tahsil süresini kısaltır ve yargılama riskini ortadan kaldırır. Buna karşılık işe iade talebinden anlaşma yoluyla vazgeçilmesi halinde, iş güvencesine bağlı sonuçların da tümüyle sona ereceği gözden kaçırılmamalıdır. Karar verilirken feshin geçerli bir sebebe dayanıp dayanmadığı, işverenin savunma dosyasının gücü ve işçinin yeni iş bulma durumu birlikte değerlendirilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; işyerinin ölçeği, feshin gerekçesi ve çalışma düzeni tabloyu değiştirebilir. Süreler çok kısa olduğu için fesih bildirimini aldığınız gün hukuki destek almanız, hak kaybının önlenmesi bakımından belirleyicidir.