İşçilik alacağı dosyalarında sonucu belirleyen iki unsur vardır: feshin niteliği ve hesaplamaya esas alınan ücret. 4857, 7036, 5510 ve iş sağlığına ilişkin 6331 sayılı Kanun çerçevesindeki bu rehber, kıdem ve diğer alacak kalemlerinin hesabında usul sırasını ve arabuluculuk aşamasında verilecek kararı ele alır.
Feshin Niteliği Her Şeyi Belirler
Kıdem tazminatına hak kazanılıp kazanılmadığı, iş sözleşmesinin kim tarafından ve hangi gerekçeyle sona erdirildiğine bağlıdır. Bu nedenle dosyanın ilk sayfası, fesih anını belgeleyen kayıtlarla kurulur: fesih bildirimi, tutanaklar, çıkış kodu, son çalışma günü ve varsa istifa dilekçesi. Baskı altında imzalatıldığı ileri sürülen istifa metinlerinde, imza tarihi ile fiilî çıkış tarihi arasındaki uyumsuzluk önemli bir dayanak olur.
Giydirilmiş Ücretin Belgelenmesi
Kıdem hesabı çıplak ücret üzerinden değil, süreklilik gösteren yan menfaatlerin eklendiği giydirilmiş ücret üzerinden yapılır. Yol, yemek, yakacak yardımı, düzenli ikramiye ve konaklama gibi kalemlerin varlığı ve düzenliliği ispatlanmalıdır. Bordroda görünmeyen ancak elden ödendiği ileri sürülen ücretlerde banka hareketleri, mesaj yazışmaları ve emsal ücret araştırması birlikte kullanılır.
Alacak Kalemlerinin Ayrıştırılması
- Kıdem ve ihbar tazminatı, hizmet süresi ile bildirim süresine göre ayrı hesaplanır.
- Fazla çalışma, giriş-çıkış kayıtları ve tanık beyanıyla desteklenir.
- Hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil alacakları ayrı kalem olarak yazılır.
- Kullandırılmayan yıllık izin, çalışılan toplam süre üzerinden çıkarılır.
- Sigorta primlerinin eksik yatırıldığı iddiası varsa hizmet tespiti ayrıca planlanır.
Zamanaşımı ve Başvuru Takvimi
İşçilik alacaklarında kalemlere göre değişen zamanaşımı süreleri işler ve fesihten sonra geçen her ay bazı taleplerin kapsamını daraltabilir. İşe iade talebi bakımından ise süre çok daha kısadır ve fesih bildiriminden itibaren işlemeye başlar. Bu nedenle fesih tarihi öğrenilir öğrenilmez, hangi talep için hangi sürenin geçerli olduğunu gösteren bir takvim çıkarılmalıdır.
Arabuluculuk Masasında Karar Vermek
İşçilik alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır. Masada verilecek karar yalnızca rakamla ilgili değildir: anlaşma tutanağında hangi alacak kalemlerinin kapsandığı tek tek yazılmalıdır. Tüm işçilik alacakları ifadesiyle yapılan genel anlaşmalar, sonradan fark edilen fazla çalışma veya prim eksikliği taleplerini de kapatabilir. Buna karşılık uzun yargılama süresi, bilirkişi ve dosya masrafları ile tahsil riski de hesaba katılmalıdır.
Uyarı
Her iş ilişkisi kendi kayıt düzeni içinde değerlendirilir. Çalışma süresi, işyeri uygulamaları ve fesih gerekçesi hesabı doğrudan etkileyeceğinden, anlaşma imzalanmadan önce alacak hesabının bir hukukçuyla kontrol edilmesi tavsiye edilir.