İş sözleşmesi feshedilen çalışanın önünde birbirini dışlayan iki yol vardır: feshin geçersizliğini ileri sürerek işe iade istemek ya da feshi kabul edip kıdem ve ihbar tazminatı ile diğer alacakları talep etmek. Bu tercihin yapılması için tanınan süre kısadır ve kaçırıldığında yalnızca bir yol kapanır. Bu rehber o bir aylık pencereyi ve hesap tablosunu ele alır.
Bir Ay Nereden Başlar
4857 sayılı Kanun kapsamında iş güvencesinden yararlanan çalışan, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorundadır. Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Süre, fesih yazısının fiilen tebliğ edildiği tarihe bağlıdır; işten fiilen ayrılma tarihi veya son ödemenin yapıldığı tarih değil. Bu ayrım tek başına birçok dosyanın kaderini belirler.
İş Güvencesi Kapsamı Önce Kontrol Edilir
İşe iade yolu herkese açık değildir; işyerindeki çalışan sayısı, çalışanın kıdemi ve pozisyonun niteliği gibi ölçütler kapsamı belirler. Kapsam dışında kalan bir çalışan için işe iade başvurusu yapmak, bir ayı harcamaktan başka sonuç doğurmaz. Bu nedenle ilk adım her zaman kapsam kontrolüdür; ardından fesih gerekçesinin geçerli mi haklı mı olduğu ayrımı yapılır.
Alacak Tablosunun Kurulması
- Kıdem ve ihbar tazminatı hesabında giydirilmiş ücretin doğru belirlenmesi
- Fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil alacaklarının kayıtlarla eşleştirilmesi
- Yıllık izin alacağının izin defteri ve bordrolarla karşılaştırılması
- 5510 sayılı Kanun kapsamındaki prim gün sayısı ve kazanç bildirimlerindeki eksikliklerin tespiti
- İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin 6331 sayılı Kanun bakımından değerlendirilmesi
Zamanaşımını Gözden Kaçırmamak
Kıdem ve ihbar tazminatı gibi kalemler beş yıllık zamanaşımına tabidir. İşe iade süresi kaçırılmış olsa dahi bu alacaklar için 7036 sayılı Kanun uyarınca arabuluculuk dava şartı olarak yerine getirilerek talep yolu açık kalabilir. Yani bir aylık pencerenin kapanması tüm hakların bittiği anlamına gelmez; ama en yüksek pazarlık gücünü sağlayan yolun kapandığı anlamına gelir.
Arabuluculukta Anlaşmak ile Davayı Sürdürmek
Arabuluculuk masasında yapılan teklif değerlendirilirken bakılması gereken, teklifin brüt alacak tablosuna oranıdır. Anlaşma belgesi imzalanırken kapsamın hangi alacakları içerdiği kalem kalem yazılmalı; geniş ve genel bir ibra ifadesinden kaçınılmalıdır. Aksi hâlde henüz hesaplanmamış fazla çalışma veya izin alacakları da kapsam içinde kalabilir. İşe iade davası kazanıldığında ise süresi içinde işverene başvuru yapılması gerektiği ve bu başvurunun da kendi süresi bulunduğu unutulmamalıdır.
Not
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Fesih gerekçesi, işyeri büyüklüğü ve ücret yapısı sonucu değiştirebileceğinden, fesih bildirimini aldığınız gün hukuki değerlendirme almanız önem taşır.