Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında tartışma çoğu zaman hukuk kuralının yorumunda değil, çalışmanın varlığının ve süresinin ispatında düğümlenir. 5510 sayılı Kanun, 4857 sayılı İş Kanunu, iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin 6331 sayılı Kanun ile iş mahkemelerinin usulünü düzenleyen 7036 sayılı Kanun bu alanın çerçevesini çizer.
Kamu Düzeni Boyutu ve Resen Araştırma
Hizmet tespitine ilişkin uyuşmazlıklar yalnızca tarafları ilgilendirmez; sosyal güvenlik hakkı kamu düzenine ilişkin sayıldığından, mahkemenin araştırma yükümlülüğü taraf beyanlarıyla sınırlı kalmaz. Bunun pratik sonucu şudur: işverenin kabulü tek başına yeterli görülmez, kurum kayıtları ve çevresel deliller ayrıca incelenir. Aynı nedenle bu tür uyuşmazlıklar, işçi ve işveren arasındaki alacak davalarından farklı bir usul rejimine tabidir.
Delil Haritası
- Kurum kayıtları: işe giriş ve çıkış bildirgeleri, prim hizmet belgeleri, resen tescil kayıtları
- İşyeri kayıtları: puantaj, ücret bordroları, ödeme dekontları, izin ve avans defterleri
- Üçüncü kişi kayıtları: banka hesap hareketleri, servis listeleri, giriş çıkış turnike kayıtları
- Denetim belgeleri: müfettiş raporları, kurum yazıları, iş sağlığı ve güvenliği eğitim kayıtları
- Tanık beyanı: aynı dönemde aynı işyerinde ya da komşu işyerinde çalışmış, kayıtlarla doğrulanabilen kişiler
Tanık Deliline Fazla Yüklenmemek
Uygulamada en sık yapılan hata, ispat yükünü tümüyle tanık beyanına bırakmaktır. Tanığın anlatımı, kendi sigorta kayıtlarıyla doğrulanabildiği ölçüde değer kazanır; aynı dönemde o işyerinde kaydı bulunmayan bir tanığın beyanı tek başına zayıf kalır. Bu nedenle tanık listesi hazırlanırken önce kurum kayıtlarından o dönem çalışanları tespit edilmeli, beyanlar belgeyle eşleştirilmelidir. Yazılı delille desteklenen kısa bir tanık listesi, doğrulanamayan geniş bir listeden daha etkilidir.
İş Kazası ve Meslek Hastalığı Dosyalarında Farklılaşma
İş kazası kaynaklı uyuşmazlıklarda ispat, çalışmanın varlığından çok nedensellik bağına ve kusur dağılımına odaklanır. Kaza anına ilişkin tutanaklar, bildirim yazışmaları, risk değerlendirme raporu ve eğitim kayıtları belirleyicidir. İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin yerine getirildiğini gösteren belgelerin tarih sırasıyla sunulması, kusur incelemesinin yönünü doğrudan etkiler.
Sulh Görüşmesi ile Yargı Yolu Arasındaki Sınır
Kuruma karşı ileri sürülen ve sosyal güvenlik hakkını doğrudan ilgilendiren taleplerde, tarafların serbestçe anlaşarak sonuç doğurması mümkün değildir; bu talepler yargı yoluyla çözülür. Buna karşılık işçi ile işveren arasındaki ücret ve tazminat kalemlerinde anlaşma yolu açıktır. Bu ayrımın gözden kaçırılması, geçerli sanılan bir mutabakatın sonradan hüküm doğurmadığının anlaşılmasına yol açar.
Bu metin genel bilgi amaçlıdır; her dosyanın kayıt yapısı ve dönemi farklıdır. Somut olayda delil planınızı bir hukukçuyla birlikte oluşturmanız önerilir.