İşyerinde sistematik baskı iddiaları, iş yargısının ispat bakımından en zorlu başlıklarından biridir. Çünkü mobbing tek bir olayla değil, tekrarlanan davranışların bütünüyle ortaya konur. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı Kanunların oluşturduğu çerçevede açılan davalarda işçinin en sık yaşadığı kayıp, yaşananların gerçek olmaması değil, hiçbirinin kayıt altına alınmamış olmasıdır. Aşağıdaki başlıklar bu boşluğu kapatmaya yöneliktir.
Süreklilik ve Sistematiklik Nasıl Gösterilir
Tek bir tartışma veya sert bir uyarı, hukuki anlamda mobbing sayılmaz. Belirleyici olan, davranışların belirli bir kişiye yönelmesi, tekrarlanması ve işçiyi işten uzaklaştırma sonucunu doğurmasıdır. Bu nedenle tutulacak ilk kayıt bir olay günlüğüdür: tarih, saat, olayın kısa anlatımı, orada bulunanlar ve varsa yazılı iz. Sonradan toplu hâlde yazılan notlar, aynı ikna gücünü taşımaz.
İşyerinde Üretilen Yazılı İzler
- Görev tanımının daralmasını veya anlamsız işlere yönlendirmeyi gösteren yazışmalar
- Yer, unvan ve mesai değişikliklerine ilişkin bildirim yazıları
- Savunma istem yazıları ve bunlara verilen cevaplar
- İzin, rapor ve performans değerlendirme kayıtlarındaki ani değişiklikler
- Sağlık başvurusu yapıldıysa tarihli tıbbi kayıtlar
Kayıt ve Yazışmaların Kullanımında Sınır
Cep telefonu kayıtları ve kurumsal yazışmalar, delil değeri taşıyabilse de elde edilme biçimi tartışma yaratabilir. Kişinin kendisinin taraf olduğu bir görüşme ile üçüncü kişiler arasındaki bir konuşmanın kaydı aynı değerlendirmeye tabi değildir. Bu nedenle kayda dayanan iddialarda, kaydın hangi ortamda ve hangi amaçla alındığı açıklanabilir olmalıdır.
Tanık Seçiminin Gerçekçi Yapılması
Halen aynı işyerinde çalışan tanıkların beyanı, çoğu zaman çekingen kalır. Bu nedenle ayrılmış çalışanlar, farklı birimden gözlemciler veya müşteri ve tedarikçi tarafındaki kişiler önceden değerlendirilmelidir. Tanık listesi hazırlanırken her tanığın hangi olaya doğrudan tanık olduğu tek tek belirlenmelidir; genel izlenim aktaran beyanlar dosyayı taşımaz.
Fesih ve Başvuru Takvimi
İş güvencesi kapsamındaki fesihlerde arabulucuya başvuru için bir aylık süre işler ve bu süre kaçırıldığında talep esastan incelenmez. İşçinin kendi haklı fesih hakkını kullanacağı hâllerde ise süre, olayın öğrenilmesinden itibaren çok daha kısadır. Bu iki takvimin karıştırılması, delil bakımından güçlü bir dosyanın usul nedeniyle kaybedilmesine yol açar.
Buradaki bilgiler geneldir. İşyerinin yapısı, işçinin kıdemi ve fesih biçimi değiştikçe izlenecek yol da değişir; bu nedenle mobbing iddiası ileri sürülmeden önce mevcut belgelerin bir hukukçuyla birlikte gözden geçirilmesi yerinde olur.