İşe iade davalarının kaderi, çoğu zaman duruşma salonunda değil, feshin yapıldığı gün belirlenir. Çünkü bu davada ispat yükü büyük ölçüde işverendedir: feshin geçerli bir sebebe dayandığını ortaya koymak işverene düşer. İşçi tarafının görevi ise, gösterilen sebebin tutarsızlığını belgeyle göstermektir. Bu rehber, 4857 ve 7036 sayılı Kanunların çizdiği çerçevede delil hazırlığını ele alıyor.
Fesih bildiriminin kendisi bir delildir
Fesih bildiriminin yazılı olması ve sebebin açık ve kesin biçimde gösterilmesi gerekir. Bildirimde yazan sebep, yargılamada işvereni bağlar; sonradan ileri sürülen yeni gerekçeler kural olarak dinlenmez. Bu nedenle bildirimin aslı, tebliğ tarihi ve varsa "imzadan imtina" tutanağı ilk sıraya konulmalıdır. Sebebin muğlak yazılması ("işletmesel gereklilik", "uyumsuzluk") işveren aleyhine sonuç doğurabilir.
İşçi tarafının toplayacağı belgeler
- Bordrolar, banka ödeme kayıtları ve ücretin gerçek tutarını gösteren veriler.
- Görev tanımı, performans değerlendirme formları, verilen takdir ve prim yazıları.
- Giriş-çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri ve fazla çalışma bilgileri.
- Yazışmalar: talimatlar, savunma istem yazıları ve verilen savunmanın örneği.
- Fesihten önce ve sonra aynı işe alım yapıldığını gösteren ilan ve kayıtlar.
İşletmesel karar savunmasının denetimi
İşveren feshi işletmesel gerekçeye dayandırıyorsa, bu kararın tutarlılığı incelenir. Aranan tablo şudur: karar gerçekten uygulanmış mıdır, iş hacminde azalma verilerle görülüyor mu, feshin son çare olduğu gösterilebiliyor mu, işçiye başka bir pozisyon önerilmiş midir? Aynı dönemde yeni personel alımı yapılmış olması, işletmesel karar savunmasını zayıflatan en somut göstergelerden biridir. Bu nedenle sosyal güvenlik bildirimleri ve iş ilanları önemli birer kayıttır.
Davranış ve performans gerekçelerinde usul
Davranışa dayalı fesihte işçiden savunma alınması aranır. Savunma istem yazısının içeriği, isnadın somut biçimde bildirilip bildirilmediğini gösterir; genel ifadeli savunma istemleri usul yönünden sorunludur. Performansa dayalı fesihte ise ölçülebilir hedeflerin varlığı, hedeflerin işçiye bildirilmiş olması ve iyileştirme için makul bir süre tanınması sorgulanır. Bu unsurlar belgelenmediğinde gerekçe soyut kalır.
Süreler ve arabuluculuk aşaması
İşe iade talebinde önce arabulucuya başvurulması gerekir ve bu başvuru kısa bir süreye bağlıdır. Anlaşmama tutanağı düzenlendikten sonra dava açılır; bu tutanak dava şartının yerine getirildiğini gösteren belgedir. Süreler fesih bildiriminin tebliğinden itibaren işlediğinden, tebliğ tarihinin belgelenmesi hayati önemdedir. 6331 sayılı Kanun kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine ilişkin tartışmalar ile 5510 sayılı Kanun kapsamındaki bildirim ve prim kayıtları da dosyanın yan delilleri arasındadır.
Sonuç aşamasında hesap
İşe iade kararı verildiğinde işverenin başvuru sonrası davranışı yeni bir hesaplama doğurur. Bu nedenle karar sonrası yapılacak işe başlatma başvurusunun tarihi ve şekli, tıpkı fesih bildirimi gibi belgelenmelidir. Sözlü yapılan başvurular, sonraki alacak hesaplarında tartışma yaratır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. İşyerinin niteliği, işçi sayısı ve fesih gerekçesi sonucu doğrudan etkilediğinden, fesihten hemen sonra belgelerinizle birlikte hukuki destek almanız önerilir.