Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarının çoğu, taraflar arasındaki hukuki tartışmadan çok bir kayıt boşluğundan doğar. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki hizmet ve prim ihtilaflarında, 4857 sayılı Kanuna dayalı işçilik alacaklarında ve 6331 sayılı Kanunla ilgili iş kazası dosyalarında sonucu belirleyen şey, çalışmanın hangi delillerle ortaya konabildiğidir. 7036 sayılı Kanun ile kurulan yargılama düzeni de bu ispat çerçevesini şekillendirir.
Hizmet Tespitinde İspat Yükünün Ağırlığı
Hizmet tespiti talepleri kamu düzeniyle ilgili görüldüğünden, mahkeme taraf beyanlarıyla yetinmez ve resen araştırma yapar. Bu, davacının işini kolaylaştırmaz; aksine dosyanın çok kaynaklı beslenmesini gerektirir. Kurum kayıtları, işyerinin aynı dönemdeki sigortalı listesi, komşu işyeri çalışanlarının bilgisi ve varsa müfettiş raporu birlikte değerlendirilir. Davanın Kuruma ve işverene birlikte yöneltilmesi gereği de usulî bir zorunluluktur.
Belge Yoksa Hangi Kaynaklar Devreye Girer
- İşyeri sicil dosyası, ustalık ve yetki belgeleri, giriş kartı ve nöbet çizelgeleri
- Banka hesabına yatan düzenli ödemeler ve açıklamaları
- Vergi dairesi ve belediye kayıtlarındaki faaliyet dönemleri
- Aynı dönemde bordroda görünen kişilerin bilgisine başvurulması
- İş kazası dosyalarında kaza tutanağı, olay yeri kayıtları ve risk değerlendirme belgeleri
Arabuluculuk Kapsamı Karışmasın
İşçilik alacaklarında dava şartı olarak öngörülen arabuluculuk, hizmet tespiti gibi kamu düzenine ilişkin taleplerde aynı şekilde işlemez. Bu ayrımın gözden kaçırılması, ya gereksiz bir arabuluculuk sürecine ya da dava şartı yokluğundan usulden redde yol açar. Talepler birden fazla kalemi kapsıyorsa hangi kalemin hangi yola tabi olduğu dilekçede ayrıştırılmalıdır.
Delil Eksikliğinin Somut Bedeli
Kayıt dışı çalışmada en sık yaşanan kayıp, çalışmanın varlığının kabul edilmesine rağmen süresinin daraltılmasıdır. Tanık anlatımları tarih bakımından belirsiz kaldığında mahkeme, yalnızca belgeyle desteklenen dönemi esas alabilir. Bu nedenle her tanık için hangi dönemi, hangi sıfatla bildiği önceden netleştirilmeli; anlatımı destekleyen bir yazılı kaynak eşleştirilmelidir.
Dosya Hazırlığında İzlenecek Sıra
- Kurum hizmet dökümünü alın ve boş dönemleri işaretleyin.
- Her boş dönem için en az bir belge ve bir tanık kaynağı belirleyin.
- İşyerinin o dönemde faal olduğunu gösteren üçüncü kişi kayıtlarını toplayın.
- Kaza veya meslek hastalığı iddiası varsa sağlık kayıtlarını kronolojik dizin hâline getirin.
- Talepleri, tabi oldukları usul yoluna göre gruplayarak dilekçeyi kurun.
Sosyal güvenlik dosyalarında sonuç, dönemin mevzuatına ve çalışma biçimine göre değişebilir. Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi çalışma geçmişiniz için hizmet dökümünüzle birlikte bir değerlendirme yaptırmanız uygun olur.