Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında hak kaybı çoğu zaman haksızlıktan değil, hangi işlem için hangi sürenin geçerli olduğunun bilinmemesinden doğar. 5510 sayılı Kanun, 4857 sayılı İş Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ve iş sağlığı bakımından 6331 sayılı Kanun aynı olayda farklı takvimler işletebilir.
Hangi İşlem, Hangi Süre?
Feshe bağlı taleplerde işe iade için arabulucuya başvuru süresi bir aydır ve bu süre fesih bildiriminin tebliğinden işler. Kurumun idari para cezası uyguladığı hâllerde ise tebliğden itibaren kısa bir süre içinde Kuruma itiraz edilmesi, itirazın reddi üzerine ise ayrı bir süre içinde yetkili mahkemeye başvurulması gerekir. Hizmet tespiti gibi taleplerde ise çok daha uzun bir hak düşürücü süre söz konusudur. Bu üç takvimin birbirine karıştırılması, uygulamada en sık rastlanan hatadır.
Kuruma Başvuru Zorunluluğu
İş mahkemeleri mevzuatında, Sosyal Güvenlik Kurumuna karşı açılacak davalarda Kuruma başvuru yapılmış olması dava şartı olarak düzenlenmiştir. Başvuru yapılmadan açılan dava usulden reddedilebilir. Kurumun cevap vermemesi hâlinde ise belirli bir sürenin geçmesiyle talebin reddedilmiş sayılacağı ve dava yolunun açılacağı kabul edilir. Bu nedenle başvurunun kayda giriş tarihini gösteren belge, dosyanın ilk ekidir.
Delil Eksikliğinin Tipik Görünümü
- Fiilî çalışma dönemine ilişkin bordro, imza sirküleri ve giriş-çıkış kayıtlarının toplanmaması
- İşyeri sicil numarası ve dönem bilgisi olmadan hizmet dökümü sunulması
- Tanık olarak yalnızca aynı dönemde sigortasız çalışanların gösterilmesi
- Ücretin ispatında banka kayıtları yerine sözlü beyana dayanılması
- İş kazası dosyalarında olay tutanağı, revir kaydı ve müfettiş raporunun istenmemesi
Adım Sırası
- İşleme ilişkin tebliğ tarihi belirlenir ve o işleme özgü süre ayrı satırda takvimlenir.
- Kuruma yazılı başvuru yapılır; başvurunun kabul edildiğine dair kayıt alınır.
- Hizmet dökümü, işyeri kayıtları ve varsa müfettiş raporu talep edilir.
- Zorunlu arabuluculuk kapsamındaki talepler ayrıştırılır ve süresi içinde başvurulur.
- Cevap gelmezse zımni ret süresi hesaplanarak dava dilekçesi hazırlanır.
İş Kazası Dosyasının Farkı
İş kazası ve meslek hastalığı dosyaları, hem 5510 hem 6331 kapsamında ayrı yükümlülükler doğurur. Kazanın Kuruma bildirilmesi, iş güvenliği tedbirlerinin belgelenmesi ve risk değerlendirmesinin varlığı, hem işveren hem işçi bakımından belirleyicidir. Bu dosyalarda kusur oranı bilirkişi incelemesiyle belirlendiğinden, olay anına ilişkin fotoğraf, tutanak ve tanık bilgisinin ilk günlerde toplanması sonucu doğrudan etkiler.
Sosyal güvenlik mevzuatı sık güncellenmektedir; bu yazı genel bir yol haritası sunar, kendi dönemine ilişkin güncel düzenlemeler ve belgelerinizle birlikte hukuki destek almanız önerilir.