İşçilik alacağı dosyalarında sonucu belirleyen şey çoğu zaman hukuki tartışma değil, hangi tarafın hangi olguyu belgeleyebildiğidir. 4857 sayılı İş Kanunu ve 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu çerçevesinde bu rehber, alacak kalemleri bazında ispat yükünün nasıl dağıldığını ve arabuluculuktan davaya giden adımları ele alır.
Kalem Kalem İspat Yükü
- Ücretin miktarı çekişmeliyse, iddia edilen ücreti işçi ispatlar; emsal ücret araştırması bu noktada devreye girer
- Ücretin ödendiğini ispat işverene aittir ve bu ispat kural olarak banka kayıtları veya imzalı belge ile yapılır
- Fazla çalışmanın varlığını işçi ispatlar; işyeri kayıtları yoksa tanık beyanı ve giriş-çıkış kayıtları önem kazanır
- Yıllık izinlerin kullandırıldığını işverenin imzalı izin defteri veya eşdeğer belgeyle göstermesi gerekir
- Fesih sebebini ve haklılığını ileri süren taraf, dayandığı sebebi ispatla yükümlüdür
İmzalı Bordronun Bağlayıcılığını Kıran Nokta
İçinde fazla çalışma tahakkuku bulunan ve işçi tarafından ihtirazi kayıt konulmadan imzalanan bordro, o döneme ilişkin talebi büyük ölçüde kapatır. Bu nedenle bordroya imza atarken kayıt düşülmesi, sonradan yapılacak her açıklamadan daha etkilidir. Buna karşılık ödemenin banka kayıtlarıyla örtüşmediği hâllerde bordronun ispat gücü zayıflar.
Arabuluculuk Aşamasını Hazırlıksız Geçmeyin
İşçilik alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır. Bu aşama çoğu zaman formalite gibi görülse de, burada imzalanan anlaşma belgesi kapsamına giren kalemler bakımından dava yolunu kapatır. Anlaşma metninde hangi alacakların kapsandığı, hangilerinin saklı tutulduğu tek tek yazılmalıdır. Genel ibra ifadeleri, sonradan fark edilen alacaklar için ciddi bir engel oluşturur.
Dava Türünün Seçimi
- Alacağın miktarı baştan hesaplanabiliyorsa tam eda davası açılır
- Miktar işverenin elindeki kayıtlara bağlıysa belirsiz alacak davası gündeme gelir
- Yalnızca bir bölümün talep edilmesi hâlinde kısmi dava tercih edilebilir
- Tercih hatalı yapılırsa, zamanaşımı def i sonradan artırılan kısmı etkileyebilir
Zamanaşımı Takvimini Erken Kurun
İşçilik alacaklarının önemli bölümü beş yıllık zamanaşımına tabidir ve süre kural olarak alacağın muaccel olduğu tarihten işler. Uzun süre çalışılan işyerlerinde, dava açıldığında en eski dönemlere ilişkin talepler bu nedenle sonuçsuz kalabilir. Bu risk, arabuluculuğa başvurunun zamanaşımını durdurması nedeniyle erken başvuruyla azaltılabilir.
Toplanması Gereken Kayıtlar
SGK hizmet dökümü, işe giriş ve çıkış bildirgeleri, banka hesap hareketleri, vardiya çizelgeleri, kart okuma kayıtları, kurumsal yazışmalar ve varsa iş sözleşmesinin imzalı örneği, ilişkinin bitiminden önce temin edilmelidir. İş ilişkisi sona erdikten sonra bu belgelere erişmek belirgin biçimde zorlaşır.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. Çalışma düzeni, ücret yapısı ve fesih biçimi hesaplamayı esaslı biçimde değiştirdiğinden, dosyanız için ayrı bir hukuki değerlendirme yapılması gerekir.