İş kazası dosyalarında sonucu belirleyen şey, kazanın yaşandığı an değil kazanın nasıl kayda geçtiğidir. Olay yerinde tutulan tutanak, kuruma yapılan bildirim ve ilk sağlık kaydı, yıllar sonra yapılacak değerlendirmenin temelini oluşturur. Aşağıda 4857 sayılı İş Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, 5510 sayılı Kanun ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde, ispat sorunları ve başvuru adımları ele alınmaktadır.
Olayın İş Kazası Sayılması Meselesi
Tartışma çoğu zaman kazanın gerçekleşip gerçekleşmediğinde değil, olayın iş kazası kapsamında olup olmadığında düğümlenir. Bu nedenle olayın yeri, zamanı, işin yürütümüyle bağlantısı ve varsa servis ya da görevlendirme durumu belgeye bağlanmalıdır. Kazanın kayıt dışı bir çalışma sırasında gerçekleştiği hâllerde, önce çalışma ilişkisinin varlığının ortaya konulması gerekir.
İlk Aşamada Toplanması Gereken Kayıtlar
- Kaza anına ilişkin tutanak ve olay yeri fotoğrafları.
- İlk başvurulan sağlık kuruluşunun kaydı; anlatımın kazanın oluş biçimiyle tutarlı olması önemlidir.
- Kuruma yapılan bildirim ve tarihi.
- İşyerindeki giriş çıkış kayıtları, vardiya çizelgesi ve görev talimatı.
- Tanık olabilecek çalışanların kimlik ve iletişim bilgileri.
Tanık bilgisi zamanla en hızlı kaybedilen delildir; işten ayrılan çalışanlara sonradan ulaşmak çoğu zaman mümkün olmaz.
İşveren Tarafında Yükümlülük Kayıtları
6331 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülükler, kusur değerlendirmesinin çekirdeğini oluşturur. Risk değerlendirmesi, iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin imzalı kayıtları, kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları, periyodik bakım ve muayene belgeleri ile sağlık gözetimi kayıtları dosyaya eklenmelidir. Bu belgelerin tarihleri ile kazanın tarihi arasındaki ilişki, değerlendirmede doğrudan rol oynar.
Kurum İşlemine İtiraz ve Yargı Yolu
- Olayın iş kazası sayılmamasına ya da maluliyet oranına ilişkin kurum işlemine karşı öngörülen başvuru yolu izlenir.
- Rapora itiraz edilecekse, itiraz genel değil; raporun hangi bulgusuna, hangi tıbbi veya teknik gerekçeyle karşı çıkıldığı belirtilerek yazılır.
- İş mahkemesine gidilmeden önce, uyuşmazlığın türüne göre arabuluculuğun dava şartı olup olmadığı belirlenir.
- Kusur ve maluliyet ayrı ayrı tartışılır; ikisi tek başlıkta karıştırıldığında hesaplama hatalı kurulur.
Tazminat Hesabının Kurulması
Talep; iş göremezlik durumu, gelir kaybı ve bakım ihtiyacı gibi kalemler ayrıştırılarak yazılmalıdır. Ücretin gerçek tutarının bordroya yansımadığı iddiası varsa, bu iddianın ne ile ispatlanacağı baştan planlanmalıdır. Destekten yoksun kalma talebi söz konusuysa, destek ilişkisinin fiilî durumu da ayrıca gösterilmelidir.
Uyarı
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; olayın oluş biçimi, çalışma ilişkisinin niteliği ve süreler dosyadan dosyaya değişir. Kayıtlar tazeyken bir avukatla değerlendirme yapılması, sonraki aşamalarda ortaya çıkan boşlukları önler.