İş kazası dosyalarında en kritik usul sorusu şudur: dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mudur? Cevap, çoğu iş uyuşmazlığından farklıdır ve yanlış bilinmesi hâlinde ya gereksiz zaman kaybı ya da usulden ret sonucu doğar. Bu rehber, iş kazasına özgü dava şartı istisnasını, görevli ve yetkili mahkemeyi ve kusur ispatındaki belge zincirini ele alır.
Dava Şartı Arabuluculuk İstisnası
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, işçi ve işveren arasındaki birçok alacak ve tazminat talebi için arabuluculuğu dava şartı hâline getirmiştir. Ancak iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları bu şartın dışında tutulmuştur. Bu ayrım yapılmadan gönderilen arabuluculuk başvurusu dosyayı geciktirirken, kıdem ve ihbar gibi klasik alacaklar iş kazası dosyasıyla birlikte istendiğinde ise o kalemler bakımından şart aranacağı gözden kaçabilir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Uyuşmazlık iş mahkemesinde görülür; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yetki bakımından davalının yerleşim yeri mahkemesi ile işin yapıldığı yer mahkemesi gündeme gelir. Alt işveren ilişkisi bulunan dosyalarda davanın hem asıl işverene hem alt işverene yöneltilip yöneltilmeyeceği baştan kararlaştırılmalıdır; sonradan taraf eklemek her zaman mümkün olmaz. SGK’nın rücu talepleri ve kurum işlemlerine itirazlar ise ayrı bir güzergâhta ilerler.
Kusur ve Zarar Nasıl İspatlanır
Bu dosyalarda sonucu belirleyen unsur, işverenin 6331 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğidir. İspat aşağıdaki kayıtlar üzerinden yürür:
- Risk değerlendirme raporu ve güncellenme tarihleri
- İş sağlığı ve güvenliği eğitim kayıtları, imzalı katılım belgeleri
- Kişisel koruyucu donanım zimmet tutanakları
- Kaza anına ilişkin tutanaklar, kolluk ve müfettiş raporları
- Periyodik sağlık muayenesi ve makine bakım kayıtları
Bildirim Yükümlülüğünü Atlamayın
5510 sayılı Kanun, iş kazasının kuruma bildirilmesi için işverene kısa bir süre yükler. Bildirim yapılmadığında olayın iş kazası sayılıp sayılmadığı ayrıca tespit edilmek zorunda kalır ve dosya uzar. İşçi tarafında ise kaza anına ilişkin ilk hastane kaydının içeriği belirleyicidir; olayın nasıl gerçekleştiğine dair ilk beyan sonradan güçlükle değiştirilir.
Hesaplamaya Etki Eden Unsurlar
Maddi tazminat hesabı, sürekli iş göremezlik oranı ve kusur dağılımı üzerine kurulur. Bu nedenle sağlık kurulu raporunun kesinleşmesi beklenmeden açılan davalarda hesap sonradan güncellenir; talep sonucunun buna uygun biçimde kurulması gerekir.
Buradaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır. Kazanın oluş biçimi, işyerinin tehlike sınıfı ve tarafların sıfatı sonuçları değiştirebileceğinden, dosyanın kendi verileriyle ayrıca değerlendirilmesi gerekir.