İş yerinde sistematik baskıya maruz kalan çalışanın karşılaştığı ilk engel çoğu zaman hukuki değil ispat niteliğindedir. Buna bir de usul katmanı eklenir: 7036 sayılı Kanun ile getirilen dava şartı arabuluculuk ve iş mahkemelerine özgü kesin yetki kuralı, doğru uygulanmadığında dava esasa girilmeden reddedilir.
Hangi Talep Arabuluculuğa Tabi
Kural olarak işçi ve işveren arasındaki işçilik alacakları ile işe iade talepleri için arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Mobbing iddiasına dayalı tazminat talepleri de bu ilişkiden doğduğu için kural olarak aynı çerçevededir. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri kapsam dışında tutulmuştur. Talebin nasıl nitelendirildiği doğrudan usulü belirlediğinden, başvuru formunda talep kalemlerinin eksiksiz yazılması gerekir; arabuluculuk aşamasında hiç gündeme getirilmeyen bir kalem için sonradan dava açıldığında dava şartı tartışması çıkar.
Yetki: Kesin Kural, Sonradan Düzeltilemez
İş uyuşmazlıklarında yetki, davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesine bağlanmıştır ve bu kural kesindir. Taraflar sözleşmeyle başka bir yer kararlaştırsa dahi sonuç değişmez. Aynı kural arabuluculuk başvurusunun yapılacağı büro bakımından da önem taşır; yanlış yerde yapılan başvuru sonrası düzenlenen son tutanak, dava şartının yerine getirilmesi bakımından tartışmaya açılabilir.
Mobbingde Delil Eksikliğinin Somut Görünümü
- Olayların tarih, saat ve tanık bilgisiyle günü gününe kaydedilmemesi
- Kurum e-postalarının ve yazışmaların işten ayrılmadan önce yedeklenmemesi
- Görev yeri, unvan ve yetki değişikliklerine ilişkin yazılı bildirimlerin saklanmaması
- Sağlık kuruluşuna başvurulmuş olsa bile rapor ve muayene kayıtlarının dosyaya sunulmaması
- 6331 sayılı Kanun kapsamındaki iş yeri içi bildirim ve şikâyet kayıtlarının kullanılmaması
Dosyayı Kurma Sırası
- Süreklilik ve sistematiklik ölçütünü karşılayacak biçimde olay kronolojisi yazılır.
- Her olay için varsa yazılı belge, yoksa tanık eşleştirmesi yapılır.
- 4857 sayılı Kanun kapsamındaki haklı fesih iddiası ile tazminat talepleri arasındaki bağ kurulur.
- 5510 sayılı Kanun bakımından sigorta bildirimleri ve hizmet dökümü temin edilir.
- Arabuluculuk başvurusunda talepler kalem kalem ve tutar göstererek yazılır.
Fesihten Sonra Kaybedilen Zaman
İşe iade talebi bakımından fesih bildiriminden itibaren işleyen süre kısa ve hak düşürücüdür; arabuluculuk süreci bu takvimin içinde yürür. Tazminat kalemlerinin zamanaşımı ise farklı işler. Bu nedenle fesih tarihinden itibaren tek bir takvim üzerinde hem arabuluculuk hem dava süresi izlenmelidir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Mobbing dosyalarında sonuç, delillerin toplanma biçimine ve zamanlamasına sıkı biçimde bağlı olduğundan, süreç başlamadan önce hukuki destek alınması önerilir.