Sigortalılık süresi eksik gösterilen veya hiç bildirilmeyen bir çalışanın karşısındaki asıl engel hukuki değil, ispat engelidir. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki hizmet tespiti talepleri kamu düzenine ilişkin kabul edildiğinden inceleme resen ve titiz yürütülür; 4857 sayılı İş Kanunu ve 7036 sayılı Kanun'un usule ilişkin düzenlemeleri ile 6331 sayılı Kanun kapsamındaki iş sağlığı kayıtları da bu ispat faaliyetinin parçası hâline gelir. Bu rehberde delil sıralaması ve başvuru basamakları ele alınıyor.
Hizmet Tespitinde Delil Hiyerarşisi
Yazılı ve kurumsal kayıtlar, kişisel beyanların önünde gelir. Uygulamada en güçlüden zayıfa doğru bir sıralama yapmak, dosyanın nerede eksik olduğunu hemen gösterir:
- İşyeri sicil kayıtları, ücret bordroları, işe giriş bildirgeleri
- Ücretin banka üzerinden yatırıldığını gösteren hesap hareketleri
- Servis, yemek, kart geçiş ve mesai kayıtları gibi işleyişten doğan kayıtlar
- İş sağlığı ve güvenliği eğitim kayıtları, sağlık gözetimi belgeleri
- Aynı dönemde aynı işyerinde kayıtlı çalışanların beyanları
Kuruma Başvuru ve İtiraz Basamakları
Doğrudan dava yoluna gitmeden önce Kurum'a yapılacak başvuru, hem kayıtların resmî olarak istenmesini sağlar hem de idarenin gerekçesini ortaya çıkarır. Başvurunun tarihini ve içeriğini gösteren kayıt saklanmalıdır; ilerleyen aşamada bu kayıt, talebin ne zaman ileri sürüldüğünü kanıtlayan tek belge olabilir. Kurum işlemine karşı itiraz mercileri ile yargı yolu birbirinden ayrı olduğundan, hangi işlemin hangi yola tabi olduğu baştan belirlenmelidir.
Tanık Beyanının Sınırları
Tanık, hizmet tespiti dosyalarının vazgeçilmez unsurudur; ancak tek başına sonuç doğurması beklenmemelidir. Tanığın aynı dönemde aynı işyerinde kayıtlı olması, çalışmanın niteliğini doğrudan gözlemlemiş bulunması ve beyanının kurumsal kayıtlarla çelişmemesi aranır. Bu nedenle tanık listesi hazırlanmadan önce, tanıkların sigorta kayıtları kontrol edilmelidir.
Dava Aşamasına Hazırlık
Dava dilekçesinde çalışılan dönem gün, ay ve yıl olarak net biçimde belirtilmeli; ara dönemlerdeki kesintiler gizlenmeden açıklanmalıdır. Abartılı bir dönem talebi, ispatlanabilir kısmı da şüpheli hâle getirir. İşyeri kayıtlarının celbi, kolluk araştırması ve bilirkişi incelemesi taleplerinin dilekçede birlikte yer alması, yargılamanın gereksiz uzamasını önler.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir; işyerinin faaliyet alanı, kayıt düzeni ve çalışma biçimi ispat stratejisini değiştirir. Kayıtların zamanla ulaşılamaz hâle gelmesi riski nedeniyle, uyuşmazlık fark edildiğinde belgelerin bir hukukçuyla derlenmesi yerinde olur.