İşyerinde sistematik baskıya maruz kalan çalışanın en büyük çelişkisi, yaşadığını en iyi kendisinin bilmesine rağmen bunu dosyaya taşıyacak yazılı iz bulunmamasıdır. İkinci sorun ise usuldür: doğru ön adım atılmadan açılan dava esasa girilmeden reddedilir. Bu rehber, mobbing iddiasında izlenecek usul zincirini ve tebligat gecikmesinin fesih hesabına etkisini ele alır.
Mobbingin İş Hukukundaki Karşılığı
4857 sayılı İş Kanunu, işçiye işverenin kendisine karşı onur kırıcı davranışlarda bulunması veya çalışma koşullarının ağırlaştırılması gibi hâllerde haklı nedenle derhal fesih imkânı tanır. Mobbing iddiası pratikte bu haklı fesih hakkının dayanağı olarak kurulur ve buna bağlı olarak kıdem tazminatı talep edilir. Ayrıca 6331 sayılı Kanun kapsamında işverenin çalışanın sağlığını ve güvenliğini koruma yükümlülüğü ile Türk Borçlar Kanunu'ndaki işçiyi gözetme borcu, manevi tazminat talebine zemin oluşturur. Fesih hakkı kanunda öngörülen süre içinde kullanılmalıdır; bu nedenle olayların tarihleri kritik önemdedir.
Dava Şartı Arabuluculuğu Atlamayın
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, işçi ve işveren arasındaki kıdem ve ihbar tazminatı ile alacak taleplerinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını dava şartı olarak öngörür. Bu adım tamamlanmadan açılan dava esasa girilmeden usulden reddedilir. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat talepleri bakımından farklı bir değerlendirme yapılır. Mobbinge dayalı manevi tazminat talebinin hangi kategoriye gireceği dilekçe yazılmadan önce netleştirilmelidir. Son tutanağın olumsuz düzenlenmesi hâlinde dava açma süresi de bu tutanağa bağlanır; tutanak tarihi mutlaka takvime işlenmelidir.
Yetkili İş Mahkemesi
İş uyuşmazlıklarında dava, davalı işverenin yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesinde açılabilir. Şirket merkezi başka ilde olsa dahi işçi, fiilen çalıştığı yerdeki mahkemeye başvurabilir. Bu seçenek, tanıkların ve işyeri kayıtlarının bulunduğu yerde yargılama yapılmasını sağladığı için ispat açısından da avantajlıdır. Aksi yöndeki sözleşme kayıtları işçi aleyhine sonuç doğuracak biçimde uygulanmaz.
İspat: Yazılı İz Bırakmayan Bir İddiayı Somutlaştırmak
- Olayları tarih, yer, kişi ve tanık bilgisiyle kronolojik olarak listeleyin
- Görev tanımındaki daralmayı, yer veya vardiya değişikliklerini belgeleyin
- Kurumsal yazışmaları, performans değerlendirmelerini ve savunma taleplerini toplayın
- Sağlık başvuruları ve rapor kayıtlarını dosyaya ekleyin
- Aynı dönemde benzer muameleye maruz kalan çalışanları tanık olarak değerlendirin
Tebligat Gecikmesi ve Fesih Süresi
Haklı nedenle fesih bildiriminin işverene ulaşma tarihi, hem feshin süresinde yapılıp yapılmadığını hem de kıdem hesabında esas alınacak son günü belirler. İhtarnamenin geç tebliğ edilmesi ya da işverenin şirket adresini güncellememesi, feshin tarihini tartışmalı hâle getirir. Aynı şekilde 5510 sayılı Kanun kapsamındaki çıkış bildiriminin geç yapılması, hizmet süresinin ve prim gün sayısının eksik görünmesine yol açabilir; bu durum ayrıca hizmet tespiti gündemi doğurur.
Buradaki anlatım genel bilgilendirme niteliğindedir. Her iş ilişkisinin belgesi ve tanık tablosu farklı olduğundan, fesih kararı vermeden önce dosyanızı bir hukukçuya inceletmeniz önerilir.