İşe iade davası, iş hukukunda ispat yükünün klasik dağılımdan ayrıldığı alanlardan biridir. Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ortaya koyma yükü işverendedir; işçi ise feshin başka bir nedene dayandığını ileri sürüyorsa bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür. Bu denge, dosyanın hangi mahkemede ve hangi ön aşamalardan geçerek görüleceğiyle birlikte okunduğunda anlam kazanır. Aşağıda 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunlar ekseninde ispat ve görev analizi yapılıyor.
Dava Şartı Arabuluculuk ve Görevli Mahkeme
İşe iade talebi, kural olarak arabuluculuk aşamasından geçmeden mahkemeye taşınamaz. Uyuşmazlık 7036 sayılı Kanun uyarınca iş mahkemesinin görev alanındadır; yetki bakımından ise işverenin yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesi öne çıkar. Birden fazla işyeri bulunan yapılarda, işçinin fiilen çalıştığı yerin belgelerle gösterilmesi yetki tartışmasını baştan kapatır.
İşverenin İspat Etmesi Gerekenler
- Fesih sebebinin gerçekten mevcut olduğu ve feshe dayanak yapılabilecek ağırlıkta bulunduğu
- İşletmesel karara dayanılıyorsa kararın tutarlı biçimde uygulandığı
- Feshin son çare olduğu ilkesinin gözetildiği; başka birimde değerlendirme imkânının araştırıldığı
- Savunma alınması gereken hâllerde bu usulün işletildiği
İşçinin Delil Cephesi
İşçi tarafında en güçlü delil, çoğu zaman işverenin kendi kayıtlarıdır: bordrolar, giriş–çıkış kayıtları, görev değişikliği yazışmaları, performans değerlendirme formları ve aynı dönemde yapılan işe alımlara ilişkin ilanlar. Sendikal nedene, ayrımcılığa veya iş sağlığı ve güvenliği kapsamındaki bir bildirime tepki olarak fesih iddiası varsa, bu iddianın kronolojik olarak kurulması gerekir: bildirim tarihi ile fesih tarihi arasındaki yakınlık, tek başına sonuç doğurmasa da dosyanın okunuşunu değiştirir. Sosyal güvenlik kayıtlarındaki çıkış kodu ile fesih yazısındaki gerekçenin uyumu da ayrıca kontrol edilmelidir.
Tebligat Gecikmesi ve Daralan Başvuru Penceresi
İşe iade sürecinde takvim, fesih bildiriminin işçiye ulaştığı andan itibaren işler. Bildirimin posta yoluyla gönderildiği, işçinin adreste bulunmadığı ya da yalnızca kurumsal e-postaya iletildiği hâllerde, işçi fesihten geç haberdar olabilir. Bu gecikme, arabuluculuk başvurusu için tanınan süreyi fiilen kısaltır. Tebligatın usulüne uygun yapılmadığı düşünülüyorsa, öğrenme tarihinin somut verilerle ortaya konması gerekir. Aynı şekilde arabuluculuk son tutanağının taraflara ulaşma tarihi de dava süresi bakımından ayrıca izlenmelidir.
Kararın Sonuçlarını Önceden Hesaplamak
- İşe iade kararının kesinleşmesi sonrası başvuru yükümlülüğü ve buna bağlı sonuçlar
- Boşta geçen süre ve işe başlatmama tazminatına ilişkin kalemlerin ayrı hesaplanması
- Kıdem ve ihbar alacaklarıyla mahsup ilişkisinin baştan kurulması
Bu yazı genel bilgi vermek için hazırlanmıştır; işyerinin yapısı ve fesih gerekçesi ispat dengesini değiştirdiğinden, süre kaybı yaşamamak için erken aşamada hukuki destek alınması önerilir.