Sosyal güvenlik uyuşmazlıkları, işçi ile işveren arasındaki klasik alacak davalarından farklı bir mimariye sahiptir. Karşı taraf çoğu zaman yalnızca işveren değildir; Kurumun taraf olduğu ya da idari bir işlemin sorgulandığı hâllerde arabuluculuk kapsamı ve görevli merci değişir. Bu rehber, 4857, 7036, 5510 ve 6331 ekseninde, zorunlu arabuluculuk aşamasında yapılan mercii ve süre hatalarını azaltmaya odaklanır.
Arabuluculuk kapsamı nerede başlar, nerede biter
İşçi alacakları ve işe iade talepleri bakımından arabuluculuk dava şartıdır. Buna karşılık iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara ilişkin rücu talepleri bu kapsamın dışında tutulmuştur. Kuruma karşı ileri sürülen hizmet tespiti, prim gün sayısı veya sigortalılık başlangıcı gibi taleplerde ise uyuşmazlığın niteliği farklıdır; burada işverenle yapılan bir arabuluculuk görüşmesi Kurumu bağlamaz. Talebi baştan doğru sınıflandırmamak, aylar sonra dava şartı yokluğundan usulden ret sonucunu doğurur.
Kuruma yönelik taleplerde önce idari aşama
Kurum işlemlerine karşı gidilecek yol, işlemin niteliğine göre iş mahkemesi ile idari yargı arasında bölünebilir. Prim ve idari para cezası kaynaklı uyuşmazlıklarda önce Kuruma yapılması gereken itiraz aşaması atlandığında, dava dilekçesi esasa girilmeden reddedilebilir. Bu nedenle dosyanın ilk sayfasına, hangi talebin hangi mercie hangi süre içinde götürüleceğini gösteren tek sayfalık bir yol haritası konulması pratikte en çok işe yarayan alışkanlıktır.
Son tutanak öncesi kontrol listesi
- Başvuruda karşı tarafı eksiksiz gösterin; alt işveren ilişkisi varsa asıl işveren de başvuruya dahil edilmelidir.
- Talep kalemlerini tutanağa tek tek yazdırın; sonradan açılacak davada talep edilmeyen kalem tartışma yaratır.
- Anlaşma sağlanamadığında son tutanağın tarafınıza tebliğ edildiği tarihi ayrıca not edin; dava açma süresi bu tarihe bağlıdır.
- Adres bilgilerini başvuru formunda güncel tutun; ulaşılamama şerhi hem süreyi hem gider sorumluluğunu etkileyebilir.
- Ücret, prim ve fazla çalışma iddialarını destekleyen banka kayıtlarını görüşme öncesinde derleyin.
Tebligat gecikmesinin hak düşürücü sürelerle ilişkisi
İşe iade talebinde olduğu gibi kısa ve hak düşürücü nitelikteki sürelerde, fesih bildiriminin tebliğ tarihi belirleyicidir. Bildirimin elden imza karşılığı yapılmadığı, posta yoluyla gönderildiği ve adreste bulunulamadığı hâllerde tebliğ tarihi tartışmalı hâle gelir. Bu ihtimale karşı fesih yazısının, zarfın ve dağıtım kayıtlarının birlikte saklanması, ileride sürenin başlangıcını ispatlamanın en pratik yoludur.
Burada anlatılanlar genel bir çerçevedir. Sigortalılık statüsü, fesih türü ve talep kalemleri değiştikçe izlenecek yol da değiştiğinden, somut olayınızda dosya üzerinden bir değerlendirme almanız uygun olacaktır.