Kıdem tazminatı hesabında tartışma nadiren formülden çıkar; asıl uyuşmazlık, hesaba esas alınacak ücretin ve çalışma süresinin ne olduğu üzerinedir. Sosyal güvenlik kayıtlarında görünen tutar ile fiilen ödenen ücretin farklı olması, hizmet dökümünde boşluk bulunması veya işyeri değişikliklerinin kayda geçmemesi, aynı dosyada hem iş mahkemesini hem sosyal güvenlik tarafını ilgilendiren bir sorun yaratır. Aşağıdaki liste bu iki tarafı birlikte ele alır.
Hesabın Girdilerini Ayrıştırın
Kıdem tazminatı, giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanır; yani çıplak ücrete ek olarak süreklilik taşıyan menfaatler hesaba dâhil edilir. 4857 sayılı Kanun ve 5510 sayılı Kanun bu alanların çerçevesini çizerken, iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin 6331 sayılı Kanun kapsamındaki uygulamalar da bazı ödemelerin niteliğini etkileyebilir. Girdiler netleştirilmeden yapılan hesap, bilirkişi incelemesinde baştan yeniden kurulur.
Ücret ve Süre İçin Delil Listesi
- Banka hesap hareketleri ve ödeme tarihlerinin düzenliliği
- Hizmet dökümü ile bordroların karşılaştırılması
- Yol, yemek, ikramiye gibi menfaatlerin süreklilik gösterip göstermediği
- İşe giriş ve çıkış bildirgelerindeki tarihlerin fiilî duruma uygunluğu
- Aynı işverenin farklı işyerleri arasındaki geçişlerin belgelenmesi
Arabuluculuk ve Bildirim Zamanlaması
İşçilik alacaklarında dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması, 7036 sayılı Kanun uyarınca dava şartıdır. Son tutanağın düzenlendiği tarih ile dava dilekçesinin verildiği tarih arasındaki ilişki, dosyanın kaderini belirleyebilir. Ayrıca sosyal güvenlik tarafında verilen idari para cezaları ile prim borcuna ilişkin tebliğler işverene ulaştığında kısa itiraz süreleri işlemeye başlar. Şirketlerde bu yazıların elektronik tebligat kutusunda beklemesi, itiraz hakkının farkına varılmadan kullanılamamasına yol açar.
Uyuşmazlık Başlamadan Yapılacak Kontroller
- Hizmet dökümünü yılda en az bir kez kontrol edin ve boşlukları o dönemde belgeleyin.
- Ücret artışlarını yazılı olarak kayda geçirin; sözlü mutabakat sonradan ispat sorunu üretir.
- Fesih bildirimini ve gerekçesini yazılı biçimde ve tarihli olarak düzenleyin.
- Elektronik tebligat kutusunun sorumluluğunu iki kişiye verin ve kontrolü haftalık rutine bağlayın.
- Prim ve ceza tebliğlerini gelen evrak defterine tebliğ tarihiyle birlikte işleyin.
Hizmet Tespiti Gerekiyorsa
Kayıtlarda görünmeyen bir çalışma dönemi varsa, alacak talebinden önce bu dönemin varlığının ortaya konulması gerekir. Böyle dosyalarda işyeri kayıtları, aynı dönemde çalışan tanıkların beyanı ve kuruma yapılmış bildirimler birlikte değerlendirilir. Sürecin sırası önemlidir: tespit edilmemiş bir dönem üzerinden yapılan hesap, sonradan geçersiz kalabilir.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve sunar. Ücretin kapsamı, fesih türü ve çalışma süresi her dosyada farklı sonuç doğurduğundan, hesap ve başvuru kararlarını almadan önce bir hukukçuyla değerlendirme yapılması yerinde olur.