Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen ilk unsur, kuruma yapılan başvurunun akıbetidir. 5510 sayılı Kanun ile 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu birlikte uygulandığında, dava açılmadan önce tamamlanması gereken bir idari aşama ortaya çıkar; bu aşamanın atlanması dosyanın esasını tartışılmaz hâle getirebilir.
Kuruma Başvuru ve Bekleme Mantığı
Kurumca verilen kararlara karşı dava yolunun açılabilmesi için önce kuruma başvurulması ve verilecek yanıtın beklenmesi gerekir. Başvuruya cevap verilmemesi hâlinde de belirli bir süre geçmesi aranır; bu süre sonunda talep zımnen reddedilmiş sayılır ve dava yolu açılır. Bu nedenle başvurunun tarihini ve kuruma ulaştığını gösteren kayıt, dosyanın en kritik belgesidir. Şikayet niteliğindeki genel dilekçeler bu ön koşulu her zaman karşılamaz; talebin konusu açık yazılmalıdır.
Arabuluculuk Dava Şartı Nerede Uygulanmaz
İşçi ve işveren arasındaki kıdem, ihbar ve ücret alacaklarında arabuluculuğa başvuru dava şartıdır. Buna karşılık kurumun taraf olduğu uyuşmazlıklar ile iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri bu zorunluluğun dışında tutulmuştur. Bu ayrım bilinmediğinde ya gereksiz bir arabuluculuk süreci başlatılır ya da dava şartı eksikliğiyle karşılaşılır. Karma taleplerin bulunduğu dosyalarda her kalem ayrı değerlendirilmelidir.
Hizmet Tespiti ve Prim Uyuşmazlıklarında Delil
- İşe giriş ve çıkış bildirgeleri ile hizmet dökümü
- Ücret bordroları, banka ödeme kayıtları ve varsa elden ödeme yazışmaları
- İşyeri kayıtları, puantaj ve vardiya listeleri
- Aynı dönemde çalışan bordro tanıkları
- Meslek hastalığı ya da iş kazası dosyalarında sağlık kayıtları ve tutanaklar
Hizmet tespiti talepleri kamu düzenine ilişkin kabul edildiğinden, mahkemenin resen araştırma yapabileceği unutulmamalıdır. Bu nedenle beyanla yetinmek yerine kayıt temelli bir dosya kurulması gerekir.
İdari Aşamada Çözüm ile Dava Arasında Karar
Kurumun eksik hizmeti kendiliğinden tamamlaması ya da hesabı düzeltmesi mümkündür; bu yol daha hızlı sonuç verebilir. Ancak idari yazışma sürerken bir aylık dava süresinin işlemeye devam edebileceği gözden kaçırılmamalıdır. Görüşmelerin uzaması, hak düşürücü nitelikte bir sonuç doğurabilir.
İşverenle ayrı bir anlaşma yapılacaksa, bu metnin sosyal güvenlik hakları üzerindeki etkisi ayrıca değerlendirilmelidir. Sigortalılık süresine ilişkin haklar tarafların serbest tasarrufuna bırakılmış nitelikte görülmez.
Bu açıklamalar genel niteliktedir. Kurum kararının içeriği ve çalışma döneminin özellikleri sonucu değiştirdiğinden, başvuru öncesinde hukuki değerlendirme alınması önerilir.