İşyerinde sistematik baskıya maruz kalan çalışanın talebi genellikle iki katmanlıdır: haklı fesihle doğan kıdem alacağı ve manevi tazminat. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı Kanunlar çerçevesinde bu taleplerin ileri sürüleceği yer iş mahkemesidir; ancak dava kapısı doğrudan açılmaz.
Önce Arabuluculuk, Sonra Dava
İşçi alacakları ve işe iade talepleri bakımından arabulucuya başvuru dava şartıdır. Bu adım atlanarak açılan dava usulden reddedilir. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri bu şartın dışında tutulmuştur. Mobbing iddiası çoğu zaman hem alacak hem tazminat kalemleri içerdiğinden, hangi kalemin hangi rejime tabi olduğu başvuru öncesinde ayrıştırılmalıdır.
Yetkili Mahkeme Nasıl Belirlenir?
İş uyuşmazlıklarında davalının yerleşim yeri mahkemesi ile işin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. İşçi aleyhine yetki sözleşmesi yapılamaz; bu nedenle iş sözleşmesine konulan ve merkezi başka şehirde olan işverenin bulunduğu yeri tek yetkili gösteren hükümler işçiyi bağlamaz. Şantiye, mağaza veya şube gibi fiilî çalışma yerleri de yetki bakımından değerlendirilmelidir.
Mobbingin İspatı: Süreklilik ve Sistematiklik
Tek bir tartışma mobbing sayılmaz; aranan ölçüt davranışın belirli bir süre boyunca tekrarlanması ve çalışanı yıldırmaya yönelik olmasıdır. Delil dosyası kurulurken şunlar toplanır:
- Tarih sırasıyla dizilmiş e-posta ve mesaj yazışmaları,
- Görev tanımının veya çalışma yerinin makul sebep olmaksızın değiştirilmesine ilişkin belgeler,
- Aynı dönemde alınan sağlık raporları ve hekim kayıtları,
- Tanık olabilecek çalışanların işyerindeki konumu ve tarih aralığı,
- İşverene yapılmış yazılı şikâyet ve buna verilen cevaplar.
Kıdem Hesabında Sık Yapılan Hatalar
Haklı nedenle fesih hâlinde kıdem tazminatı gündeme gelir; hesaplama giydirilmiş brüt ücret üzerinden yapılır. Yol ve yemek yardımı, düzenli ödenen prim ve ikramiyeler hesaba katılmadığında talep eksik kurulur. Ayrıca sigorta kayıtlarındaki ücretin gerçek ücretin altında gösterildiği dosyalarda, gerçek ücretin ispatı ayrı bir mesele hâline gelir. Zamanaşımı süreleri de kalem bazında farklılık gösterdiğinden, fesih tarihi dosyanın en görünür yerinde tutulmalıdır.
Arabuluculukta Anlaşmak Her Zaman Kazanç mı?
Arabuluculuk tutanağına konulan geniş kapsamlı ibra ifadeleri, sonradan fark edilen alacak kalemlerini de kapatabilir. Bu nedenle görüşmeye, hesaplanmış bir alacak tablosuyla gidilmelidir. Anlaşma hızlı ödeme sağlar; ancak kalemler tek tek yazılmadan yapılan toplu mutabakat, manevi tazminat talebini de sona erdirebilir.
Bu içerik genel bilgi amaçlıdır; çalışma süresi, fesih biçimi ve belge durumu sonucu değiştirdiğinden, fesihten önce hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.