Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dosyanın sonucunu belirleyen şey çoğu zaman iddianın haklılığı değil, o haklılığın hangi mahkemede ve hangi delil düzeniyle ortaya konduğudur. Hizmet tespiti, prim borcu, iş kazası bildirimi ve emeklilik şartlarına ilişkin ihtilaflar aynı torbada görünse de görev, yetki ve ispat kuralları bakımından birbirinden ayrışır. Bu rehber ispat ekseninden bakarak mahkeme seçimini ele alır.
Görev: İş Mahkemesinin Kapsamı
İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca, sosyal güvenlik mevzuatından doğan uyuşmazlıklarda Kurum ile sigortalılar veya işverenler arasındaki davalar iş mahkemesinde görülür. Bu, uyuşmazlık idari bir kurum işleminden doğsa bile adli yargı yolunu işaret eden önemli bir ayrımdır. Buna karşılık idari para cezalarına ilişkin bazı ihtilaflarda izlenecek yol farklılaşabildiğinden, işlemin niteliği dilekçe yazılmadan önce belirlenmelidir.
Dava Öncesi Kurum Aşamasının İspat Değeri
Kuruma yapılan başvuru ve buna verilen yanıt, yalnızca bir usul adımı değil aynı zamanda delildir. Başvuru dilekçesinde talep edilen dönemin, işyeri unvanının ve sigorta sicil bilgilerinin net yazılması, ilerideki davada talebin kapsamını da belirler. Kurum yanıtındaki gerekçe, davada karşı tarafın savunmasının çerçevesini önceden gösterdiği için ayrıca değerlidir.
Hizmet Tespitinde Delil Matrisi
Sigortasız veya eksik bildirilen çalışmanın ispatında tek bir delil türüne yaslanmak zayıf bir stratejidir. Uygulamada güçlü dosyalar şu katmanları birlikte kurar: işyeri kayıtları ve bordrolar, aynı dönemde aynı işyerinde bildirilmiş komşu tanıklar, banka hesabına yapılan düzenli ödemeler, işe giriş ve çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri ile mesleki yeterlilik belgeleri. Tanık deliline başvurulacaksa tanığın çalışma dönemiyle iddia edilen dönem arasındaki örtüşme baştan kontrol edilmelidir. Kurumun davada zorunlu taraf olması nedeniyle husumetin doğru yöneltilmesi de ispat kadar belirleyicidir.
Arabuluculuk ve Dava Kararı
İş uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk genel kural olmakla birlikte, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla bağlantılı tespit, itiraz ve rücu davaları bu kapsamın dışında tutulmuştur. Uzlaşma ile dava arasındaki tercih yapılırken bu ayrım gözden kaçırılırsa, gereksiz bir arabuluculuk aşaması ya da dava şartı yokluğundan usulden ret sonucu doğabilir.
Yetki ve Zamanlama
Yetki bakımından davalının yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesi seçenekleri değerlendirilmeli; işyerinin merkezi ile fiilen çalışılan şube farklıysa bu ayrım dilekçede açıklanmalıdır.
Bu metin genel bir yol haritasıdır. Çalışma biçimi, bildirim kayıtları ve olayın tarihi ispat yükünü değiştirebileceğinden, dosya açılmadan önce belgelerin bir hukukçuyla birlikte gözden geçirilmesi uygun olur.