İş kazası dosyalarında en pahalı hatalar duruşma salonunda değil, kazadan sonraki ilk günlerde yapılır. Bu rehber, işçilik uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuğun kapsamını doğru okumak ve uzlaşma ile dava arasındaki tercihi somut ölçütlere bağlamak için hazırlanmıştır.
Arabuluculuk Kapsamı: Ayrımı Baştan Yapın
7036 sayılı Kanun, işçi ile işveren arasındaki alacak ve tazminat talepleri ile işe iade istemleri bakımından arabulucuya başvuruyu dava şartı hâline getirmiştir. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri ile bunlara ilişkin rücu istemleri bu dava şartının dışında tutulmuştur. Aynı olaydan doğan kıdem, ihbar, fazla çalışma ve ücret alacakları ise arabuluculuk kapsamındadır. Bu ikili yapı gözden kaçarsa dosya ya gereksiz yere bekletilir ya da dava şartı yokluğundan usulden reddedilir.
Kaza Sonrası İlk Günlerde Kayıt Zinciri
5510 sayılı Kanun işverene, iş kazasını kanunda öngörülen kısa süre içinde Kuruma bildirme yükümlülüğü getirir. 6331 sayılı Kanun ise risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları ve kişisel koruyucu donanım tutanaklarını zorunlu kılar. Uygulamada kusur oranı çoğu zaman bu belgelerin varlığı veya yokluğu üzerinden şekillenir. Kolluk tutanağı, olay yeri fotoğrafları, vardiya çizelgesi ve kamera kayıtlarının saklama süresi dolmadan talep edilmesi, sonradan telafisi mümkün olmayan bir adımdır.
Risk Azaltma Kontrol Listesi
- Talepleri iki kümeye ayırın: dava şartına tabi işçilik alacakları ve şarta tabi olmayan kaza tazminatı.
- SGK bildirim, müfettiş raporu ve iş göremezlik oranı belgelerini dosyaya erken alın.
- Kamera ve dijital kayıtların silinme tarihini takvime yazın; gerekiyorsa delil tespiti isteyin.
- Sürekli iş göremezlik oranı kesinleşmeden hesap kalemlerini nihai kabul etmeyin.
- İşverenin sigorta poliçesi ve varsa alt işveren ilişkisini husumet yönünden kontrol edin.
Uzlaşma mı Dava mı: Karar Ölçütleri
Uzlaşma, kusur tartışmasının sınırlı, iş göremezlik oranının netleşmiş ve karşı tarafın ödeme kabiliyetinin güçlü olduğu dosyalarda süre ve tahsil riskini birlikte azaltır. Buna karşılık kusur dağılımı ciddi biçimde çekişmeliyse, tedavi süreci devam ediyorsa veya ileride ortaya çıkabilecek zararlar henüz belirsizse, erken imzalanan bir anlaşma sonradan geri alınamayan bir feragat etkisi doğurabilir.
Bu nedenle uzlaşma metninde hangi zarar kalemlerinin kapsandığı, hangilerinin saklı tutulduğu ve ödeme takvimi ayrı ayrı yazılmalıdır. Kapsamı belirsiz bırakılan bir ibra veya sulh iradesi, ileride açılacak davayı baştan zayıflatır.
Kapanışta Hatırlanması Gerekenler
Kaza dosyalarında zamanın en kritik kaynak olduğu unutulmamalıdır: kayıt kaybolur, tanık hatırlamaz, tedavi süreci uzar. Yukarıdaki başlıklar genel bilgilendirme amacıyla düzenlenmiştir; her kazanın kusur yapısı, sigorta ilişkisi ve zarar kalemleri farklıdır. Talep kurgusunu netleştirmeden önce dosyanızın ayrıntılarını bir hukukçuyla değerlendirmeniz yerinde olur.