İş uyuşmazlıklarında en sık yapılan usul hatası, her talebin arabuluculuk kapsamında sanılmasıdır. Oysa kapsam dışında kalan talepler için arabulucuya gidilmesi zaman kaybı, kapsamda olan talepler için gidilmemesi ise davanın usulden reddi sonucunu doğurur. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunlar ekseninde bu rehber, SGK boyutu bulunan dosyalarda kapsam ayrımını netleştirir.
Kapsam Ayrımı: Arabulucuya Kim, Ne İçin Gider
- İşçi ve işveren arasındaki kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan alacak ve tazminat talepleri ile işe iade talepleri için arabuluculuk dava şartıdır.
- İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara ilişkin rücu talepleri bu kapsamın dışındadır.
- Sosyal Güvenlik Kurumuna karşı açılan hizmet tespiti gibi davalar, işçi-işveren uyuşmazlığı niteliğinde olmadığından farklı bir usule tabidir.
- Kuruma karşı yürütülecek işlemlerde önce Kuruma başvuru gereği ayrıca değerlendirilmelidir.
Hizmet Tespiti Dosyasında Delil Hazırlığı
- Çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri gün bazında iddia edilmelidir; belirsiz dönem talebi ispatı zorlaştırır.
- İşyerinde aynı dönemde çalışan ve kayıtlarda görünen tanıklar öncelikli olarak belirlenir.
- Banka kayıtları, ücret ödemelerine ilişkin dekontlar ve işyeri giriş kayıtları toplanır.
- Kurum kayıtları ile fiili durum arasındaki farklar tablo halinde gösterilir.
- Bu davalarda kanunda öngörülen hak düşürücü süre bulunduğundan, çalışmanın geçtiği dönem ile dava tarihi arasındaki mesafe baştan kontrol edilir.
- Davanın Kuruma ihbar edilmesi gereği gözden kaçırılmaz.
İşe İade Takvimi
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması, anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılması gerekir. Bu iki süre birbirini izler ve ikisi de kısadır. Fesih bildiriminin hangi tarihte tebliğ edildiği tartışmalıysa, tebligat evrakı ile işyeri kayıtları karşılaştırılmalıdır. Arabuluculuk tutanağında anlaşma kapsamının nasıl yazıldığı da kritiktir; genel ibare içeren metinler, sonradan ileri sürülecek talepleri kapatabilir.
Anlaşmak mı, Dava Etmek mi
Arabuluculukta yapılan anlaşma, ilam niteliğinde belge gücündedir; bu, hızlı tahsilat açısından avantaj sağlar. Ancak anlaşma metninde hangi alacak kalemlerinin hangi tutarla kapatıldığı açıkça yazılmazsa, işçi bakımından beklenmedik hak kayıpları, işveren bakımından ise kapanmayan riskler doğar. Kıdem, ihbar, fazla çalışma ve yıllık izin kalemleri ayrı ayrı gösterilmelidir. Sigortalılık süresine ilişkin talepler ise tarafların anlaşmasıyla ortadan kalkmaz; bu boyut Kurumu ilgilendirdiğinden ayrıca ele alınmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme sunar. Çalışma biçiminiz ve fesih gerekçesi sonucu değiştirebileceğinden, süreler kısa olduğu için fesihten hemen sonra hukuki görüş almanız yerinde olur.