İş sözleşmesi sona erdiğinde çalışanın önünde birbirinden farklı iki hat vardır: feshin geçersizliğini ileri sürerek işe iade istemek ya da feshi kabul edip kıdem, ihbar ve diğer alacakları talep etmek. Bu iki hat aynı anda aynı biçimde yürütülemez ve tercih, 4857 ile 7036 sayılı Kanun'un öngördüğü sürelere bağlıdır. Arabuluculuk aşamasına hazırlıksız gidilmesi, her iki hatta da kalıcı kayıp doğurur.
Fesih Belgesini Satır Satır Okumak
İlk kontrol, feshin nasıl yapıldığıdır. Yazılı bildirim var mı, fesih sebebi açık ve kesin biçimde gösterilmiş mi, savunma alınmış mı sorularının yanıtı dosyanın yönünü belirler. Şu kalemler ayrı ayrı not edilmelidir:
- Fesih bildiriminin tarihi ve tebliğ şekli
- Gösterilen sebebin performans, davranış ya da işletmesel neden olarak sınıflandırılması
- İşyerindeki çalışan sayısı ve çalışanın kıdemi
- Çalışanın belirsiz süreli sözleşmeyle çalışıp çalışmadığı
- İbraname veya ikale sözleşmesi imzalatılıp imzalatılmadığı
Kıdem Hesabında Sık Yapılan Hatalar
Kıdem tazminatı hesabı yalnızca çıplak ücret üzerinden yapılmaz; süreklilik gösteren ikramiye, yol, yemek ve benzeri ödemeler giydirilmiş ücrete dâhil edilir. Bordroda görünen ücret ile fiilen ödenen ücret farklıysa, banka hesap hareketleri ve tanık beyanı bu farkı ortaya koyar. Fazla çalışma ve tatil alacaklarında ise kayıt düzeni belirleyicidir; giriş çıkış kayıtları, mesai çizelgeleri ve iş yazışmaları önceden temin edilmelidir. Sosyal güvenlik kayıtlarındaki eksik gün ve düşük prim bildirimi de 5510 sayılı Kanun kapsamında ayrıca değerlendirilir.
Arabuluculuk Masasında Hazırlık
Arabuluculuk, iş uyuşmazlıklarında çoğu talep bakımından dava şartıdır. Masaya oturmadan önce alacak kalemleri ayrı ayrı hesaplanmalı, hangi kalemin belgeli hangisinin tanıkla ispatlanacağı belirlenmelidir. Toplu ve tek rakam üzerinden yapılan pazarlıklarda, anlaşma tutanağının kapsamı sonradan tüm talepleri kapsayacak biçimde yorumlanabilir. Bu nedenle tutanakta hangi alacakların anlaşma kapsamında olduğu, hangilerinin saklı tutulduğu açıkça yazılmalıdır.
İşe İade mi, Alacak Davası mı
İşe iade talebi kanunda öngörülen kısa süreye tabidir ve bu süre kaçırıldığında geri kazanılamaz. Buna karşılık kıdem ve ihbar alacakları için süre daha uzundur. Bu asimetri nedeniyle karar önce işe iade tarafında verilmelidir. İşe iade sonucunda işverenin çalışanı yeniden işe başlatmama ihtimali ve buna bağlı tazminat da hesaba katılmalıdır. Fiilen çalışmaya dönme niyeti bulunmayan bir çalışan için bu yol yine de mali sonuç doğurabilir; ancak iş güvencesi kapsamına girilmiyorsa hiç açılmaması gereken bir dava hâline gelir.
İş Sağlığı ve Güvenliği Boyutu
Fesih bir iş kazası veya meslek hastalığı sürecinin ardından geldiyse, 6331 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediği ayrıca incelenmelidir; bu tespit hem tazminat hem sorumluluk tartışmasını etkiler.
Bu değerlendirme genel niteliktedir; kıdeminiz, ücret yapınız ve fesih gerekçeniz sonucu belirler. Arabuluculuk görüşmesine gitmeden önce hesap ve talep listenizi bir hukukçuyla birlikte çıkarmanız önerilir.