İşçilik alacakları içinde fazla mesai, hem ispat yükü hem de hesap yöntemi bakımından en çok tartışılan kalemdir. 4857 sayılı İş Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, 5510 sayılı Kanun ve 6331 sayılı Kanun çerçevesinde, dosyanın hangi mahkemede görüleceği ve arabuluculuk aşamasının nasıl kullanılacağı aşağıda ele alınmaktadır.
Kesin Yetki Kuralının Sonuçları
İş uyuşmazlıklarında yetki, davalı işverenin yerleşim yeri ile işin yapıldığı işyerinin bulunduğu yer mahkemesine bağlanmıştır ve bu kural taraf iradesiyle değiştirilemez. Sözleşmeye konulan farklı bir yetki kaydı işçiyi bağlamaz. Birden fazla şubede çalışılmışsa hangi işyerinin esas alındığı, hizmet dökümü ve bordrolarla gösterilmelidir. Alt işveren ilişkisi varsa her iki işverenin de davada yer alması, sonradan taraf değişikliği ihtiyacını önler.
Fazla Mesaiyi Kim İspatlar
Fazla çalışmanın yapıldığını kural olarak işçi ispatlar; ödendiğini ise işveren gösterir. İşyerinde giriş çıkış kaydı, vardiya çizelgesi veya elektronik takip sistemi varsa bunların dosyaya getirilmesi talep edilir. Yazılı kayıt yoksa tanık anlatımı devreye girer; ancak tanığın aynı dönemde ve aynı birimde çalışmış olması beklenir. Süreklilik gösteren uzun dönemli talepler bakımından mahkemelerin hakkaniyet indirimi uygulaması, hesabın gerçekçi kurulmasını gerektirir.
Bordro İmzası ve İhtirazi Kayıt
- Fazla mesai tahakkuku içeren imzalı bordronun, aksi yazılı belgeyle çürütülmedikçe güçlü bir karine oluşturması
- İhtirazi kayıt konulmuş bordroların ayrıca ayrıştırılması
- Banka hesap hareketleriyle bordro tutarlarının karşılaştırılması
- Ücretin bir kısmının kayıt dışı ödendiği iddiasında bu olgunun ayrıca ispatlanması gereği
Arabuluculukta Tutar Belirlemek
İşçilik alacakları için arabuluculuk dava şartıdır ve bu görüşme yalnızca aşılması gereken bir eşik değildir. Anlaşma belgesinin icra edilebilir nitelikte olması, dosyanın yıllar sürecek bir yargılamaya girmeden sonuçlanmasını sağlayabilir. Buna karşılık fazla mesai kalemi yazılı kayda dayanıyorsa, düşük bir toplu teklifi kabul etmek dava yoluyla elde edilebilecek sonucun altına inmek anlamına gelir. Anlaşmanın kapsamı da dikkatle yazılmalıdır: tüm alacakları kapsayan geniş bir ibra ifadesi, sonradan ortaya çıkan kalemleri de kapatabilir.
Not
Her iş ilişkisinin kayıt düzeni farklıdır. Buradaki genel çerçeve, kendi bordro ve hizmet kayıtlarınızla birlikte hukuki destek eşliğinde değerlendirilmelidir.