Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dava dilekçesi ne kadar iyi yazılmış olursa olsun, öncesinde yapılması gereken idari adım atlanmışsa dosya esasa girilmeden reddedilir. Bu alanda süreç, mahkeme kapısında değil Kuruma yapılan başvuruyla başlar ve o başvurunun tarihi, sonraki her adımın takvimini belirler.
Dava şartı olarak Kuruma başvuru
İş mahkemelerinin yargılama usulünü düzenleyen 7036 sayılı Kanun, Sosyal Güvenlik Kurumuna karşı açılacak davalarda öncesinde Kuruma başvuru yapılmasını dava şartı olarak öngörür. Başvuru yapılmadan açılan dava usulden reddedilir. Kurumun başvuruyu reddetmesi hâlinde dava açma süresi bir aydır ve bu süre ret kararının tebliğinden itibaren işler. Kurumun kanunda öngörülen sürede cevap vermemesi de dava yolunu açar; bu durumda sürenin başlangıcı için bekleme süresinin dolduğu tarihin kayıt altına alınması gerekir.
Arabuluculuk her uyuşmazlıkta aynı işlemez
4857 sayılı Kanun kapsamındaki işçi ve işveren alacaklarında arabuluculuk dava şartıyken, Kuruma karşı yürütülen sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında yol farklıdır. Aynı dosyada hem işverene hem Kuruma yöneltilecek talepler varsa, her talebin kendi ön koşulunun ayrı ayrı sağlanması gerekir. Bu ayrımın karıştırılması, dosyanın bir kısmının usulden düşmesine yol açar.
Sık karşılaşılan uyuşmazlık başlıkları
- Hizmet süresinin veya prime esas kazancın eksik bildirilmesi
- 5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık başlangıç tarihinin tespiti
- İş kazası veya meslek hastalığı niteliğinin belirlenmesi
- 6331 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülüklerin ihlaline dayanan rücu talepleri
- Yaşlılık, malullük veya ölüm aylığı taleplerinin reddi
- Fazla ödenen aylığın geri istenmesine ilişkin işlemler
Hizmet tespitinde delilin niteliği
Hizmet süresinin tespitine ilişkin davalar kamu düzenine ilişkin kabul edilir ve mahkeme resen araştırma yapar. Bununla birlikte iddiayı taşıyan asıl unsur yine belgedir: işyeri kayıtları, ücret bordroları, banka ödeme kayıtları, işyerinin o dönemde faal olduğunu gösteren sicil bilgileri ve aynı dönemde çalışan tanıkların beyanı. Bu tür davalarda ayrı bir hak düşürücü süre rejimi bulunduğundan, çalışmanın hangi yıllara ait olduğu ilk aşamada netleştirilmelidir.
Süreç haritası
- Talep, Kuruma yazılı başvuruyla ve konusu somutlaştırılarak iletilir.
- Başvurunun kayda giriş tarihi belgelenir.
- Ret kararı tebliğ edildiğinde bir aylık takvim işaretlenir.
- Cevap gelmezse bekleme süresinin dolduğu tarih esas alınır.
- İşverene yönelik talepler için ayrı ön koşul süreci yürütülür.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Sigortalılık statüsü, çalışma dönemi ve talebin türü izlenecek yolu değiştirdiğinden, somut olayda hukuki görüş alınması önerilir.