İşçilik alacağı dosyalarında talep listesi çoğu zaman benzerdir; sonucu ayıran şey ise her kalemin hangi belgeyle desteklendiğidir. 4857 sayılı İş Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde yürüyen bu davalarda ispat düzeni, kalem kalem kurulmadığında hesap raporu talebin çok altında kalır.
Hangi Kalemi Kim İspat Eder?
Ücretin ve diğer alacakların ödendiğini ispat etmek kural olarak işverene düşer; bu ispat, banka kayıtları ve usulüne uygun düzenlenmiş belgelerle yapılır. Buna karşılık fazla çalışma yapıldığı, hafta tatilinde veya genel tatilde çalışıldığı iddiaları kural olarak işçi tarafından ispatlanır. Ücret miktarı çekişmeliyse, işçinin kıdemi ve yaptığı iş dikkate alınarak meslek kuruluşlarından alınacak yazılar belirleyici olabilir.
İmzalı bordronun etkisi
İçinde fazla çalışma tahakkuku bulunan ve ihtirazi kayıt konulmadan imzalanan bordro, o döneme ilişkin talebi büyük ölçüde sınırlandırır. Bu durumda ancak yazılı belge ile aksi ileri sürülebilir; tanık beyanı tek başına yeterli olmaz.
Delil Dosyasını Kalem Kalem Kurmak
- Banka hesap dökümleri, ödeme tarihleri ve tutarlarıyla birlikte dönemsel olarak sıralanır.
- Bordrolar, imza ve ihtirazi kayıt yönünden ayrı ayrı incelenir.
- İşyeri giriş çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri ve puantaj belgeleri talep edilir.
- Kurum kayıtları üzerinden bildirilen gün sayısı ve prime esas kazanç ile fiilî durum karşılaştırılır.
- Tanıklar, çalıştıkları dönem ve gördükleri olgu belirtilerek listelenir.
Tanık Delilinin Sınırları
- Tanığın yalnızca birlikte çalıştığı dönemler bakımından beyanı değerlendirilir.
- Aynı işverene karşı davası bulunan tanığın beyanı ihtiyatla ele alınır.
- Genel ve soyut çalışma saati anlatımı, hesaplamada karşılık bulmaz.
- Fazla çalışma tanıkla ispatlandığında hesaplanan tutarda hakkaniyet indirimi uygulanabilir.
- Yazılı belge ile tanık beyanı çeliştiğinde belgeye üstünlük tanınır.
Süre ve Dava Şartı Kontrolü
İşçilik alacakları için açılacak davalarda arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır ve bu adım tamamlanmadan açılan dava usulden reddedilir. Ayrıca kıdem, ihbar, yıllık izin ve fazla çalışma gibi kalemler için ilgili düzenleme sonrasında sona eren iş sözleşmeleri bakımından beş yıllık zamanaşımı süresi uygulanır. Talep edilen dönemin bu süreyle sınırlı olup olmadığı, dava açılmadan önce hesaplanmalıdır. Belirsiz alacak davası ile kısmi dava arasındaki tercih de faiz başlangıcı ve zamanaşımı yönünden farklı sonuçlar doğurur.
İş Kazası ve Sosyal Güvenlik Boyutu
İş kazası veya meslek hastalığı iddiası bulunan dosyalarda, 6331 sayılı Kanun kapsamındaki eğitim, risk değerlendirmesi ve koruyucu ekipman kayıtlarının varlığı sorumluluk değerlendirmesini doğrudan etkiler. Sigortalılık süresinin eksik bildirildiği hâllerde ise hizmet tespiti talebi ayrı bir dava olarak ele alınır ve bu davada kurumun taraf konumu gözetilmelidir.
Her iş ilişkisinin kendi kayıt düzeni ve tanık çevresi vardır. Talep kalemlerinin, sürelerin ve delil listesinin dava açılmadan önce birlikte planlanması için hukuki destek alınması yerinde olur.