Sosyal güvenlik uyuşmazlıkları, iş hukuku dosyalarıyla aynı çatı altında görülse de usul bakımından farklı bir rejime tabidir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı Kanunların kesiştiği bu alanda en sık yapılan hata, her uyuşmazlık için arabulucuya başvurmanın zorunlu olduğunun varsayılmasıdır. Oysa dava şartının kapsamı sınırlıdır ve yanlış varsayım doğrudan süre kaybına yol açar.
Dava Şartı Hangi Uyuşmazlıkta Var
Zorunlu arabuluculuk, kural olarak işçi ile işveren arasındaki kanuna, iş sözleşmesine veya toplu iş sözleşmesine dayanan alacak ve tazminat talepleri ile işe iade istemleri için öngörülmüştür. Buna karşılık Kuruma karşı açılan hizmet tespiti davaları ile iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemleri bu kapsamda değerlendirilmez. Dosyanın hangi grupta olduğu, dilekçe yazılmadan önce belirlenmelidir.
Hizmet Tespitinde Ayrı Zaman Rejimi
Hizmet tespiti davalarında belirleyici olan, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayan hak düşürücü süredir. Bu süre zamanaşımı gibi kesilip durmaz; geçtiğinde talep esasa girilmeden reddedilebilir. Kuruma yapılan bildirimlerin ve işveren kayıtlarının bu süre üzerindeki etkisi dosya bazında değerlendirilmelidir. Bu nedenle çalışmanın hangi döneme ait olduğu, ilk toplantıda değil ilk günden netleştirilmelidir.
Son Tutanaktan Sonraki Dar Pencere
Arabuluculuk kapsamındaki uyuşmazlıklarda süreç anlaşmazlıkla sonuçlanırsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren dava açmak için tanınan süre kısadır. Özellikle işe iade istemlerinde bu pencere iki hafta ile sınırlıdır ve kaçırıldığında geri dönüş yoktur. Son tutanağın tarihi, taraf beyanları ve toplantıya katılım durumu tutanakta doğru yansıtılmalıdır; katılmama halinin yargılama giderleri bakımından sonucu vardır.
Süre Kaybına Yol Açan Uygulamalar
- Kuruma karşı açılacak davada gereksiz arabuluculuk başvurusu yaparak zaman harcanması
- Arabuluculuk kapsamındaki alacak için doğrudan dava açılıp usulden ret alınması
- Başvuruda taraf sıfatının eksik gösterilmesi, alt işveren ilişkisinin atlanması
- Talep kalemlerinin arabuluculuk tutanağında ayrıştırılmaması
- Kurum kayıtlarının dava öncesinde temin edilmemesi
Uygulama Sırası
- Uyuşmazlık, tarafına ve konusuna göre dava şartı kapsamında mı sınıflandırılır.
- Hizmet dönemleri, kayıtlı ve kayıtsız olarak ayrı tabloya yazılır.
- Kurum ve işyeri kayıtları ile banka hareketleri karşılaştırılır.
- Arabuluculuk gerekiyorsa başvuru, taraf ve talep kalemleri eksiksiz yazılarak yapılır.
- Son tutanak tarihinden itibaren işleyen süre için takvime uyarı konulur.
Bu açıklamalar genel niteliktedir; çalışma ilişkisinin yapısı ve kayıtların durumu sonucu değiştirebileceğinden, başvuru öncesinde dosyanın hukuki incelemeden geçirilmesi yerinde olur.