İş davalarında en çok talep edilen ve en çok kısmen reddedilen kalem fazla çalışma ücretidir. Sebebi genellikle hakkın bulunmaması değil, sürecin sırasının ve ispat düzeninin yanlış kurulmasıdır. Bu rehber işçilik alacakları içinde fazla mesai kalemini süre ve usul ekseninde ele alır.
Zamanaşımı Talebi Baştan Budar
Ücret niteliğindeki alacaklar beş yıllık zamanaşımına tabidir. Uzun süreli çalışmalarda bu, dava tarihinden geriye doğru sayılan dönem dışındaki fazla mesai talebinin en baştan kapsam dışı kalması anlamına gelir. Bu nedenle hesap yapılırken önce zamanaşımı sınırı çizilmeli, talep bu dönem için kurgulanmalıdır. 4857 sayılı Kanun haftalık kırk beş saati aşan çalışmayı fazla çalışma sayar ve her saat için zamlı ücret öngörür; denkleştirme uygulaması varsa hesap yöntemi tümüyle değişir.
Arabuluculuk Son Tutanağı ve İki Haftalık Süre
7036 sayılı Kanun uyarınca işçilik alacaklarında arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır. Anlaşmama ile sonuçlanan görüşmenin ardından dava, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde açıldığında arabuluculuğa başvuru tarihi esas alınır. Bu pencerenin kaçırılması davayı imkânsız kılmasa da, zamanaşımı bakımından kazanılan avantajı ortadan kaldırır. Tutanakta uyuşmazlık konusu alacak kalemlerinin tek tek sayılması da önemlidir; dava dilekçesindeki talep tutanaktaki kapsamla örtüşmelidir.
İspat Yükü ve Bordro Karinesi
Fazla çalışmanın ispatı kural olarak işçiye düşer; ancak işveren kayıt tutmakla yükümlüdür ve kayıt sunulmaması işçi lehine değerlendirilebilir. İmzalı ücret bordrosunda fazla mesai tahakkuku bulunuyorsa ve işçi ihtirazi kayıt koymamışsa, o dönem bakımından ödeme yapıldığı kabul edilir; bu karine ancak yazılı delille çürütülebilir. Tanık beyanı önemli bir delildir, fakat tanığın aynı dönemde ve aynı birimde çalışmış olması gerekir. Giriş çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri ve kurumsal e-posta saatleri destekleyici delil olarak toplanmalıdır.
Hesap Raporundan Sonraki Adım
Bilirkişi raporunda ortaya çıkan tutar, dava dilekçesindeki talebi aşıyorsa talebin artırılması gerekir; bunun usulü ve süresi kaçırıldığında fazlaya ilişkin hak saklı tutulmuş olsa dahi hüküm dilekçedeki miktarla sınırlı kurulur. Rapordaki hafta sayısı, hakkaniyet gereği yapılan indirim ve dikkate alınan ücret tutarı ayrı ayrı denetlenmeli, itirazlar süresinde yazılı olarak sunulmalıdır. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki hizmet tespiti talepleri ise ayrı bir davanın konusudur.
Buradaki anlatım genel bir yol haritasıdır; çalışma düzeniniz, sözleşme tipiniz ve işyerindeki kayıt sistemi hesabı değiştirebilir. Arabuluculuk oturumuna girmeden önce alacak kalemlerinizi bir hukukçuyla birlikte listelemeniz, sonraki aşamaları belirgin biçimde kolaylaştırır.