Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen şey çoğunlukla hukuki yorum değil, elde bulunan belgedir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunların kesiştiği bu alanda hizmet tespiti, iş kazası ve prim borcuna ilişkin ihtilaflar birbirinden farklı ispat rejimlerine tabidir. Aşağıdaki plan, uyuşmazlık türünü belirlemekle başlayıp belge toplama takvimiyle devam eden bir ispat stratejisi kurmayı hedefler.
Uyuşmazlığın Türü İspat Rejimini Belirler
Hizmet tespiti davalarında amaç, kayıt dışı geçmiş bir çalışmanın varlığını kanıtlamaktır ve burada kamu düzeni ağır basar. Buna karşılık iş kazasından doğan taleplerde olayın kaza niteliği, nedensellik bağı ve kusur dağılımı ayrı ayrı ortaya konulmalıdır. Kurum işlemine, örneğin prim borcu tebliğine veya yaşlılık aylığı talebinin reddine karşı yürütülen süreçlerde ise işlemin dayanağı olan idari kayıtlar merkeze alınır. Uyuşmazlığın hangi kategoriye girdiği belirlenmeden toplanan belge yığını çoğunlukla işe yaramaz.
Hizmet Tespitinde Resen Araştırma ve Delil Zinciri
Hizmet tespiti davalarında hâkim tarafların sunduğu delillerle bağlı kalmaz; kayıtları resen araştırır. Bu, tarafın hazırlık yapmasını gereksiz kılmaz, aksine yönlendirici belge sunmayı değerli hâle getirir. Güçlü bir delil zinciri şu katmanlardan oluşur: işyerine ait kurum kayıtları ve dönem bildirgeleri, aynı dönemde aynı işyerinde bildirimi yapılmış komşu çalışan bilgileri, işyerinin faaliyette olduğunu gösteren resmî kayıtlar, ücret ödemesine ilişkin banka hareketleri ve çalışmanın fiilen sürdüğünü gösteren yazışmalar.
Kuruma Karşı Yürütülen Süreçlerde Usul Kapıları
İş hukuku kaynaklı işçilik alacaklarında arabuluculuk dava şartı iken, sosyal güvenlik kurumunun taraf olduğu bazı uyuşmazlıklar bu rejimin dışındadır. Kapsam belirlenmeden atılan adım, ya gereksiz bir arabuluculuk sürecine ya da dava şartı yokluğundan usulden redde yol açar. Ayrıca hizmet tespitine ilişkin süreçlerde kurumun davadan haberdar edilmesi usulün ayrılmaz parçasıdır; bu adımın atlanması kararın sonraki aşamalarda bozulmasına neden olabilir.
Belge Toplama Takvimi
- Kurum kayıtlarının güncel dökümünü alarak hangi dönemlerin bildirimli olduğunu çıkarın.
- Eksik dönemleri ayrı bir tabloya yazıp her biri için hedef belge listesi oluşturun.
- Tanık beyanına yalnızca destekleyici unsur olarak yer verin; tanığın aynı dönemde aynı işyerinde bildirimli olmasına özen gösterin.
- İş kazası dosyalarında olay tutanağı, kolluk ve müfettiş raporları ile hastane kayıtlarını aynı klasörde birleştirin.
- Bilirkişi incelemesi öncesinde hesaba esas verileri kalem kalem sunun.
Sık Görülen İspat Hataları
- Ücretin miktarına ilişkin iddianın hiçbir kayda dayandırılmaması
- Belgelerin dönemsel değil karışık sırayla sunulması
- Kayıt dışı çalışmanın süresine ilişkin çelişkili beyanlar verilmesi
- İşyeri devri veya unvan değişikliğinin gözden kaçırılması
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve her dosyaya doğrudan uyarlanamaz. Çalışma döneminizin niteliği ve kurum kayıtlarının içeriği sonucu değiştirebileceğinden, belgelerinizle birlikte hukuki değerlendirme almanız yerinde olacaktır.