İşçilik alacağı dosyalarında sonucu belirleyen iki eşik vardır: arabuluculuk aşamasında ne yazıldığı ve fazla çalışmanın nasıl ispatlandığı. Bu iki eşik birbirine bağlıdır; arabuluculuk tutanağında yer almayan bir kalem, davada da sorun çıkarabilir. Bu rehber 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunlar ekseninde işçilik alacakları ile SGK uyuşmazlıklarını tek takvimde yönetmeye odaklanır.
Arabuluculuk tutanağı davanın çerçevesini çizer
İşçi ile işveren arasındaki alacak ve tazminat uyuşmazlıklarında arabuluculuk dava şartıdır. Burada yapılan en yaygın hata, başvuruda yalnızca kıdem ve ihbar tazminatının yazılıp fazla mesai, ulusal bayram ve genel tatil ücreti, yıllık izin gibi kalemlerin atlanmasıdır. Tutanağa yazılmayan kalem için dava açıldığında dava şartı tartışması doğar ve dosya en baştan gecikir. Anlaşma sağlanan hallerde ise anlaşma metnindeki ifadelerin kapsamı önemlidir; genel bir ibra ifadesi, sonradan talep edilmek istenen kalemleri de kapsayacak biçimde yorumlanabilir.
Fazla mesaide ispat yükü ve bordro imzası
Fazla çalışma iddiasını kural olarak işçi ispatlar. İspat araçları sırasıyla şunlardır: işyeri kayıtları, giriş çıkış ve turnike kayıtları, puantaj cetvelleri, kurumsal e-posta ve mesaj trafiği, servis ve yemek kayıtları, en sonda tanık beyanı. Burada kritik nokta imzalı ücret bordrosudur: bordroda fazla mesai tahakkuku görünüyor ve işçi ihtirazi kayıt koymadan imzalamışsa, o dönem bakımından aksinin yazılı delille ortaya konması beklenir. Bu nedenle dosya kurulurken bordrolar ay ay incelenmeli, hangi ayların tahakkuk içerdiği ayrı bir tabloda gösterilmelidir. Tanık beyanına dayanan hesaplamalarda mahkemelerin hakkaniyet indirimi uyguladığı da talep kurulurken göz önünde tutulmalıdır.
Hizmet tespiti ve SGK'nın konumu
- Sigortasız çalışılan ya da eksik gün bildirilen dönemler için açılacak davalarda Kurumun da taraf olarak gösterilmesi gerekir.
- İşe giriş bildirgesi, ücret ödeme belgeleri ve banka hesap hareketleri dönemin fiilen çalışıldığını göstermede en güçlü belgelerdir.
- İş kazası dosyalarında 6331 kapsamındaki eğitim, risk değerlendirmesi ve kişisel koruyucu donanım kayıtları ayrıca istenmelidir.
- Kurum işlemlerine karşı idari itiraz yolu ile dava yolunun süreleri ayrı ayrı takip edilmelidir.
Usule aykırı işleme dönüşen adımlar
- Arabuluculuk başvurusunda işverenin unvanının ya da asıl işveren-alt işveren ilişkisinin hatalı gösterilmesi.
- Alacak kalemlerinin miktar belirtilmeden, tek bir toplam olarak talep edilmesi.
- Zamanaşımına uğrayabilecek kalemler için hesabın geriye dönük sınırının hiç değerlendirilmemesi.
Her iş ilişkisinin belge düzeni farklıdır ve buradaki anlatım genel bilgilendirme amaçlıdır. Arabuluculuk başvurusu yapmadan önce alacak kalemlerinizi ve elinizdeki kayıtları bir hukukçuyla birlikte listelemeniz, sonraki aşamalarda ispat sorununu azaltır.