İşçilik alacağı dosyalarında sonucu belirleyen soru genellikle şudur: hangi vakıayı kimin ispat etmesi gerekiyor. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunların birlikte işlediği bu alanda ispat yükünün dağılımı kalem kalem değişir; buna bir de dava şartı arabuluculuk ve zamanaşımı takvimi eklenince, usul planı esas kadar önem kazanır.
İspat Yükü Kalem Kalem Değişir
Ücretin ödendiğini ispat yükü kural olarak işverendedir ve bu, imzalı belge veya banka kaydıyla gösterilir. Buna karşılık fazla çalışma yapıldığı iddiası kural olarak işçi tarafından ispatlanır; ancak işyerinde imzalı bordro varsa ve bordroda fazla çalışma tahakkuku yer alıyorsa ispat dengesi değişir. Yıllık izin kullanıldığının kanıtı işverende iken, iş sözleşmesinin haklı nedenle feshedildiği iddiasını fesheden taraf ortaya koyar. Dilekçe yazılmadan önce bu dağılımın tablo halinde çıkarılması, hangi delilin toplanmasına öncelik verileceğini gösterir.
Delil Türlerini Sıralamak
- Yazılı belge: sözleşme, bordro, ihtarname, fesih bildirimi, tutanaklar
- Kurumsal kayıt: SGK hizmet dökümü, işe giriş-çıkış bildirgeleri
- Dijital iz: giriş-çıkış kayıtları, kurumsal yazışmalar, vardiya çizelgeleri
- Tanık: aynı dönemde çalışan ve iddia edilen düzeni doğrudan gözlemleyen kişiler
- Bilirkişi incelemesi: hesap raporunun dayanacağı kabullerin dilekçede gösterilmesi
Takvimi Kuran Üç Sayaç
- Fesih tarihi: ihbar ve kıdem alacaklarında zamanaşımının başlangıcı
- Arabuluculuk son tutanağı: dava açma süresinin işlemeye başladığı an
- İşe iade talebi varsa fesih bildiriminin tebliğinden itibaren işleyen başvuru süresi
Usule Aykırı İşlemin Doğurduğu Kayıplar
Arabuluculuğa başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir ve bu sırada zamanaşımı işlemeye devam eder. Arabuluculuk tutanağında talep edilen alacak kalemlerinin eksik yazılması, sonradan açılacak dava bakımından tartışma doğurur. Bir diğer sık hata, talep edilen alacakların belirsiz alacak mı yoksa kısmi dava mı olarak ileri sürüldüğünün baştan netleştirilmemesidir; bu tercih faiz başlangıcı ve ıslah ihtiyacı bakımından sonuç doğurur. İş kazası iddiası varsa 6331 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülüklere ilişkin kayıtların da erken talep edilmesi gerekir.
Kapanış
İşçilik alacaklarında delil, ilişki sona erdikten sonra hızla ulaşılmaz hale gelir; bu nedenle toplama işi dava kararından önce başlamalıdır. Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amaçlıdır. Çalışma biçimi, işyerinin yapısı ve fesih gerekçesi ispat dengesini değiştirebileceğinden, dosyanızın koşullarına göre hukuki destek alınması önerilir.