İş kazası dosyalarında kayıpların önemli bir bölümü hakkın esasından değil, takvimin ve usul basamaklarının baştan yanlış kurulmasından doğar. Kaza anı, bildirim, rapor, fesih ve dava aşamaları farklı süre mantıklarına tabidir; bunlar tek bir tabloda birleştirilmediğinde usule aykırı bir işlem bütün talebi gölgeleyebilir. Bu rehber, 4857 sayılı İş Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, 5510 ve 6331 sayılı düzenlemelerin kesiştiği noktada kıdem hesabını ayakta tutan usul planını ele alıyor.
Kazadan Sonraki İlk Günlerin Takvimi
İş kazasının işveren tarafından Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirimi kısa ve kesin bir süreye bağlıdır; bildirim yapılmadığında olayın kaza niteliği sonradan tartışmaya açılır. İşçi tarafında ise kolluğa yapılan ihbar, acil servis kaydı, iş yeri kaza tutanağı ve tanık beyanları aynı gün içinde şekillenir. Bu ilk katman zayıf kalırsa, ilerleyen aşamada kıdem talebinin dayandığı fesih gerekçesi de zayıflar.
Arabuluculuk Basamağında Kritik Ayrım
Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla çalışma gibi işçilik alacaklarında arabulucuya başvuru dava şartıdır. Buna karşılık iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları bu zorunluluğun dışında tutulmuştur. Aynı olaydan doğan iki talebi tek bir usul kalıbına sokmak, dosyanın dava şartı yokluğundan usulden reddine yol açabilir. Doğru yöntem, talepleri niteliğine göre ayırmak ve her biri için ayrı bir başvuru hattı kurmaktır.
Kıdem Hesabını Bozan Usul Ayrıntıları
- Fesih iradesinin yazılı ve gerekçeli biçimde ortaya konmaması
- Giydirilmiş brüt ücretin yalnızca bordroya bakılarak hesaplanması, yol-yemek gibi düzenli ödemelerin dışarıda bırakılması
- Sigorta primine esas kazanç ile fiili ödeme arasındaki farkın delillendirilmemesi
- Sürekli iş göremezlik oranı belirlenmeden tazminat miktarının kesinleştirilmesi
- Zamanaşımının kıdem ve ihbar tazminatında beş yıllık süreye tabi olduğunun gözden kaçırılması
Usule Aykırı İşlem Riskine Karşı Kontrol Hattı
- Kaza tarihi, rapor tarihleri, fesih tarihi ve arabuluculuk son tutanağı tek bir zaman çizelgesine işlenir.
- Arabuluculuk tutanağının düzenlendiği tarihten sonra dava için tanınan kısa süre ayrıca işaretlenir.
- Kurum kayıtları, iş yeri risk değerlendirmesi ve eğitim belgeleri 6331 kapsamında ayrı bir klasörde toplanır.
- Hesap raporu, bilirkişi incelemesine hazır olacak biçimde kalem kalem ayrıştırılır.
- Islah ve bedel artırım ihtiyacı doğabileceği öngörülerek talep dava başında belirsiz alacak formatında kurgulanır.
Kapanış Notu
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her iş kazası dosyasının kendi kayıt yapısı, kusur dağılımı ve ücret verisi sonucu değiştirebilir. Talep kurgusunu kesinleştirmeden önce dosyanın tümünü gören bir hukukçuyla değerlendirme yapılması yerinde olur.