İşçilik alacakları ile sosyal güvenlik uyuşmazlıkları çoğu zaman aynı olaydan doğar; ancak izlenecek usul birbirinden ayrıdır. 4857 ve 7036 sayılı kanunlar işveren tarafındaki uyuşmazlığı, 5510 sayılı Kanun ise Kurum tarafındaki uyuşmazlığı düzenler. Bu iki hattın karıştırılması, kıdem hesabına ilişkin en güçlü iddiaları bile usulden geri döndürür.
İki Ayrı Hat, İki Ayrı Dava Şartı
İşverene karşı ileri sürülecek kıdem, ihbar ve fark ücret alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır; bu adım atlanarak açılan dava usulden reddedilir. Buna karşılık Kuruma yöneltilecek talepler farklı bir çerçeveye tabidir ve burada belirleyici olan, dava öncesinde Kuruma başvuru yapılmış olmasıdır. Hizmet tespiti istemlerinde ise Kurumun davada yer alması gerekir. Dosyanın en başında şu soru cevaplanmalıdır: talep işverene mi, Kuruma mı, yoksa her ikisine mi yöneltilecek?
Kıdem Hesabının Dayandığı Üç Veri
Kıdem tazminatı hesabı üç veriye oturur ve her biri ayrı ispat gerektirir:
- Çalışma süresi: Giriş ve çıkış tarihleri, aralarda verilen boşluklar, aynı işverene bağlı farklı işyerlerindeki süreler.
- Giydirilmiş ücret: Çıplak ücrete ek olarak süreklilik taşıyan yol, yemek, ikramiye ve benzeri ödemeler.
- Fesih biçimi: Feshi kimin, hangi gerekçeyle yaptığı ve bunun belgeye dayanıp dayanmadığı.
Kıdem tazminatında kanunla belirlenen tavan uygulaması bulunduğundan, hesabın brüt ücret üzerinden ve ilgili dönem tavanı gözetilerek yapılması gerekir.
Kurum Kayıtları ile Fiilî Durum Uyuşmadığında
Sigorta bildirimlerinin eksik gün sayısıyla ya da düşük ücretle yapılmış olması, kıdem hesabını da doğrudan etkiler. Bu durumda hizmet tespiti ve ücret tespitine yönelik talepler gündeme gelir. İspatta yalnızca tanık beyanı yeterli görülmeyebileceğinden yazılı destekleyici deliller toplanmalıdır:
- Banka hesap dökümleri ve maaş ödemelerinin düzeni
- İşyeri kayıtları, puantaj ve mesai çizelgeleri
- İş sağlığı ve güvenliği kapsamında 6331 sayılı Kanun uyarınca tutulan eğitim ve kayıt belgeleri
- Kimlik kartı, giriş-çıkış kayıtları, kurumsal yazışmalar
- Aynı dönemde çalışan tanıkların Kurum kayıtlarıyla desteklenmesi
Süre Yönetiminde Kritik Noktalar
Fesih tarihi, arabuluculuk son tutanağının düzenlendiği tarih ve Kuruma yapılan başvurunun tarihi ayrı ayrı kaydedilmelidir. Arabuluculuk aşamasında anlaşmama tutanağının düzenlenmesinden sonra dava açmak için tanınan süre kısadır ve kaçırılması hâlinde yeniden arabuluculuğa gidilmesi gerekir. İş kazası ya da meslek hastalığı dosyalarında ise ceza soruşturmasının seyri, hukuk davasındaki ispat açısından belirleyici olabildiğinden iki dosya paralel izlenmelidir.
Çalışma düzeni, ödeme biçimi ve fesih koşulları her dosyada farklı sonuç üretir. Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır; özellikle uzun süreli çalışmalarda ve kayıt dışılık iddiası taşıyan dosyalarda, başvuru sırası belirlenmeden önce hukuki değerlendirme alınması önerilir.