İş uyuşmazlıklarında en sık kaybedilen hak, işçinin haklı olmadığı için değil, süre penceresi kapandığı için kaybedilir. İşe iade ile fazla mesai alacağı aynı fesihten doğsa bile bambaşka takvimlere tabidir; ikisini tek bir plana yerleştirmek gerekir.
İşe İade: İki Aşamalı ve Kısa Takvim
- Fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır.
- Arabuluculuk görüşmesinde anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır.
- 7036 sayılı Kanun uyarınca arabuluculuk bu davada dava şartıdır; doğrudan açılan dava usulden reddedilir.
- İşe iade için işyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması, işçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması ve belirsiz süreli iş sözleşmesi gibi 4857 sayılı Kanundaki şartlar önceden kontrol edilmelidir.
Fazla Mesai: Zamanaşımı ve İspat
Fazla çalışma alacağı ücret niteliğinde olduğundan beş yıllık zamanaşımına tabidir; bu nedenle geriye dönük talep bu pencereyle sınırlıdır. İspat yükü kural olarak işçidedir, ancak işveren yasal olarak tutması gereken kayıtları sunamıyorsa değerlendirme değişebilir. Uygulamada dikkate alınan deliller şunlardır:
- Puantaj kayıtları, giriş-çıkış turnike ve kart okuma verileri.
- Vardiya çizelgeleri ve mesai onay yazışmaları.
- Banka kayıtlarındaki ödeme kalemleri ve bordrolar.
- Tanık beyanları; ancak aynı işveren aleyhine davası bulunan tanıkların beyanı ihtiyatla değerlendirilir.
İhtirazi Kayıt Şerhi Küçük Ama Belirleyici
Fazla mesai tahakkuku içeren bordro imzalanırken ihtirazi kayıt konulmaması, o dönem için itiraz imkanını önemli ölçüde daraltır. Aynı şekilde ibraname ve fesih tutanaklarının içeriği okunmadan imzalanması, sonraki taleplerin kapsamını değiştirir.
İki Takvimi Çakıştırmak
İşe iade davası kısa süreli ve öncelikli iken, fazla mesai ve diğer işçilik alacakları için de ayrıca arabuluculuk basamağı gerekir. İşe iade sonucunun beklenmesi bazı alacak kalemlerinin hesabını etkileyebileceğinden, hangi talebin hangi aşamada ileri sürüleceği baştan planlanmalıdır. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki hizmet tespiti ve 6331 sayılı Kanun kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği boyutları varsa, bunlar ayrı dosya konusu olabilir.
Belge Toplama Sırası
Fesih bildirimi, işe giriş-çıkış bildirgeleri, hizmet dökümü, bordrolar, iş sözleşmesi ve yazışmalar fesihten hemen sonra toplanmalıdır; iş ilişkisi bittikten sonra bu belgelere erişim güçleşir.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir ve her fesih kendi koşullarında değerlendirilir. Bir aylık sürenin kısalığı nedeniyle, fesih bildirimini aldığınız gün hukuki destek almanız önem taşır.