Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında hak kaybı çoğu zaman esasa ilişkin bir eksiklikten değil, yanlış sırayla atılan adımlardan doğar. Kuruma başvuru yapılmadan açılan dava, arabuluculuğa gidilmeden ikame edilen talep ya da bir aylık süresi kaçırılmış bir işlem, dosyanın esasını hiç tartışmaya açmadan sonuçlanmasına yol açabilir. Bu rehber 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı düzenlemeler çerçevesinde sürelerin sıralanmasını konu alır.
Hangi Bir Aylık Süre
Uygulamada birden fazla bir aylık süre bulunduğu için, hangisinden söz edildiği baştan netleştirilmelidir. İş sözleşmesinin feshinin geçersizliği ileri sürülecekse, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık süre içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Haklı nedenle fesih hakkı bakımından ise öğrenmeden itibaren işleyen ayrı bir süre söz konusudur. Bu iki süreyi aynı sanmak, dosyada en sık rastlanan usul hatasıdır.
Kuruma Başvuru Basamağının Atlanması
5510 sayılı Kanun kapsamındaki birçok talep için önce Kuruma başvurulması ve verilen cevabın ya da cevapsız kalan sürenin sonucuna göre hareket edilmesi beklenir. Sigortalılık başlangıcı, prim gün sayısı, iş kazası bildirimi veya yaşlılık aylığı hesabına ilişkin itirazlarda idari basamak tamamlanmadan gidilen yol, dava şartı yokluğu gerekçesiyle kapanabilir.
Hizmet Tespitinde Özel Zaman Sınırı
Hizmet tespiti talepleri bakımından, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayan ve belirli bir süre sonunda sona eren bir hak düşürücü süre öngörülmüştür. Bu sürenin istisnaları vardır; Kuruma yapılmış bir bildirim veya müfettiş tespiti bulunması hâlinde değerlendirme değişir. Dolayısıyla dosyaya başlarken şu belgeler toplanmalıdır:
- İşe giriş bildirgesi ve varsa aylık prim hizmet belgeleri
- Ücret bordroları, banka ödeme kayıtları ve imzalı ibraname örnekleri
- İşyerinde aynı dönemde çalışmış bordro tanıklarının bilgileri
- Kurum denetim raporları ve varsa idari para cezası tutanakları
Arabuluculuk ve Dava Sırası
- Talebin işveren husumetli mi Kurum husumetli mi olduğu belirlenir; bu ayrım arabuluculuk zorunluluğunu etkiler.
- Zorunlu arabuluculuk kapsamındaysa başvuru yapılır ve son tutanak saklanır.
- Anlaşmama hâlinde dava açma süresi son tutanak tarihinden itibaren takip edilir.
- Kuruma yöneltilecek talepler için ayrı bir başvuru dosyası açılır.
- İş sağlığı ve güvenliği kaynaklı taleplerde 6331 kapsamındaki tutanak ve eğitim kayıtları eklenir.
Süre Tablosunu Tek Sayfada Tutmak
Fesih tarihi, tebliğ tarihi, arabuluculuk başvuru ve son tutanak tarihi ile Kuruma başvuru tarihi tek bir tabloda tutulduğunda, hangi adımın hangi süreyi başlattığı görünür hâle gelir. Bu tablo olmadan yürütülen dosyalarda usule aykırı işlem riski belirgin biçimde artar.
Aktarılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır. Çalışma ilişkisinin niteliği ve Kurum kayıtlarının içeriği sonucu değiştirebileceğinden, belgeleriniz üzerinden ayrıntılı bir hukuki değerlendirme almanız uygun olur.