İş kazası dosyalarında zaman iki yönde birden işler: bir yandan işverenin idari bildirim yükümlülükleri, diğer yandan işçinin veya yakınlarının talep süreleri. 4857, 5510, 6331 ve 7036 sayılı kanunlar bu takvimi farklı parçalara böler. Bildirimlerin geciktiği dosyalarda kusur değerlendirmesi baştan aleyhe döner; talep sürelerinin kaçırıldığı dosyalarda ise haklılık tartışması hiç yapılamaz.
Kaza Anından İtibaren İşleyen Yükümlülükler
İşveren, iş kazasını kazadan sonraki üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirmekle yükümlüdür. Kolluğa bildirim, olay yerinin korunması ve iş güvenliği uzmanı ile işyeri hekiminin kaza incelemesi de aynı ilk günlerde yapılması gerekenler arasındadır. Bu bildirimler yalnızca idari bir formalite değildir; sonradan düzenlenecek kusur raporunun temel verisini oluşturur.
Bir Aylık Süre Nerede Karşımıza Çıkar
İş kazası sonrası iş sözleşmesi feshedilmişse ve işçi feshin geçersizliğini ileri sürecekse, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve kaçırıldığında işe iade talebi esasa girilmeden reddedilir. Tedavi süreci devam eden işçilerde bu takvimin gözden kaçması sık rastlanan bir durumdur; tedavi ile hukuki takvim ayrı ayrı izlenmelidir.
Arabuluculuk Şartının Kapsam Dışı Kaldığı Hal
Önemli bir ayrım şudur: iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara bağlı tespit, itiraz ve rücu davalarında arabuluculuk dava şartı uygulanmaz. Yani tazminat talebi için arabulucuya gitmek zorunlu değildir; buna karşılık kıdem, ihbar, fazla mesai gibi işçilik alacakları için zorunluluk devam eder. Aynı olaydan doğan talepler bu nedenle iki farklı usul hattında ilerleyebilir.
Rapor Sırasını Doğru Kurmak
- Olay yeri incelemesi ve tanık beyanları ilk aşamada toplanır.
- Tedavi tamamlanmadan maluliyet oranı kesinleşmeyeceğinden, tazminat hesabı için sağlık kurulu raporu beklenir.
- Kusur dağılımı için iş güvenliği bilirkişisinden rapor alınır.
- Hesap raporu, maluliyet ve kusur verileri kesinleştikten sonra istenir.
Paralel Yürüyen Ceza Soruşturması
Ağır yaralanma veya ölümle sonuçlanan kazalarda savcılık soruşturması hukuk davasından bağımsız yürür. Ceza dosyasındaki bilirkişi raporu ve tanık beyanları tazminat dosyasına delil olarak sunulabilir; bu nedenle ceza dosyasına katılan sıfatıyla girmek ve belge örneği almak, hukuk davasının delil altyapısını güçlendirir. Kurumun işverene yönelttiği rücu talepleri de aynı belgelerden beslenir.
Bu rehber genel bilgilendirme içindir. Kazanın oluş biçimi, işyerinin risk sınıfı ve fesih varsa gerekçesi sonucu doğrudan etkiler; bu nedenle süreler işlemeye başlamışken iş hukuku alanında çalışan bir hukukçuyla görüşülmesi önerilir.