Sosyal güvenlik uyuşmazlıkları, işçi ve işveren arasındaki klasik alacak davalarından farklı bir ispat mantığına dayanır. 5510 sayılı Kanun sigortalılık ilişkisini, 4857 sayılı Kanun iş ilişkisini, 6331 sayılı Kanun iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini, 7036 sayılı Kanun ise yargılama usulünü ilgilendirir. Buradaki temel fark şudur: uyuşmazlık yalnızca iki tarafı değil, kamu düzenini de ilgilendirir.
Muhatap kim: işveren mi, Kurum mu?
Talebin yöneltileceği taraf, uyuşmazlığın türüne göre değişir. Sigortalılık süresinin veya kazancın tespiti isteniyorsa Kurumun da sürece dahil edilmesi gerekir; yalnızca işverene karşı kurulan bir talep eksik kalır. Buna karşılık ücret farkı, kıdem veya ihbar gibi salt iş sözleşmesinden doğan alacaklarda muhatap işverendir. Aynı dilekçede her iki nitelikte talep bulunuyorsa, usul bakımından ayrıştırma yapılması gerekir.
Resmî kayıt karşısında ispat
Kurum kayıtları güçlü bir başlangıç karinesi oluşturur; bu kayıtların aksini ileri süren tarafın ispat yükü ağırdır. Kaydın aksini gösterebilecek deliller genellikle şunlardır:
- Ücret bordroları, banka ödeme kayıtları ve bunların bordroyla uyumu.
- İşyeri giriş çıkış kayıtları, servis ve yemek listeleri, görev yazışmaları.
- Aynı dönemde aynı işyerinde çalışan komşu işyeri tanıklarının beyanı.
- Denetim ve teftiş raporları ile kurum yazışmaları.
Tanık delilinin ağırlığı ve sınırı
Hizmet tespiti niteliğindeki taleplerde tanık beyanı önem taşır; ancak tek başına yeterli görülmeyebilir. Tanığın aynı dönemde ve aynı çevrede çalışmış olması, beyanın somut ayrıntı içermesi ve yazılı delillerle desteklenmesi beklenir. Ayrıca bu tür davalarda re'sen araştırma yaklaşımı benimsendiğinden, tarafların sunmadığı kayıtlar da mahkemece istenebilir; bu durum hazırlıksız yakalanmamayı gerektirir.
Usul aşamasında dikkat edilecekler
- Uyuşmazlığın dava şartı arabuluculuk kapsamında olup olmadığı, talebin niteliğine göre ayrıca belirlenir; kamu düzeniyle ilgili tespit talepleri farklı değerlendirilebilir.
- İş kazası veya meslek hastalığı iddiası varsa, olay bildirimi ve sağlık kayıtlarının tarihleri kronolojiye işlenir.
- Kuruma yapılan idari başvuru ve verilen yanıtlar dosyaya eklenir.
- Talep, dönem ve gün sayısı bakımından ölçülebilir biçimde yazılır.
Kapanış
Bu dosyalarda başarı, çoğunlukla iddianın gücünden çok kayıtla iddianın örtüştürülebilmesine bağlıdır. Çalışma dönemine ait belgelerin dava açılmadan önce toplanması, sonradan ulaşılamayacak kayıtların kaybını önler. Metin genel bilgilendirme amacı taşır; her dosyanın kendi kayıt yapısı ayrıca incelenmelidir.